امتداد حکمت عملی ابن‌مقفع در داستان های کلیله و دمنه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه حکمت عملی، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران.

چکیده

عبدالله بن مقفع از نخستین متفکران مسلمان صاحب اثر در حوزۀ تالیف و ترجمۀ آثار مرتبط با حکمت عملی است. حکمت عملی در منظومۀ فکری ابن‌مقفع به‌معنای فرونسیس یا فرآورده­های عقل عملی در حوزۀ تطبیق قواعد کلی عمل ارادی، بر مصادیق جزئی آن است. خطوط اصلی تفکر حکمی ابن‌مقفع در این عرصه، عبارت‌اند از: توجه به جنبۀ آموزشی حکمت، تاکیدبر جایگاه عقل، توجه به دین و نقش بی­بدیل آن در سعادت فردی و اجتماعی، توجه ویژه به سیاست مدنی، اخلاق فردی و اجتماعی. این خطوط فکری کلی در ترجمۀ کلیله و دمنه توسط ابن‌مقفع به‌صورت برجسته­ای قابل مشاهده است. در این مقاله با شیوۀ توصیفی˗تحلیلی و با رویکردی میان‌رشته‌ای که ادبیات، فلسفه و سیاست را در هم می‌آمیزد، چیستی حکمت عملی ازنظر ابن‌مقفع تبیین شده است. در ادامه، خطوط کلی تفکر ابن‌مقفع در حوزۀ حکمت عملی دسته­بندی و در نهایت، این خطوط کلی بر داستان­های اصلی کلیله و دمنه تطبیق داده شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


ابن‌سینا، حسین بن عبد الله (1371). المباحثات. (محقق: محسن بیدارفر). قم: انتشارات بیدار.
ابن‌مقفع، عبدلله (1397ش). کلیله و دمنه. (ترجمه: نصرالله منشی؛ تحقیق و تصحیح: حسن حسن­زادۀ آملی). قم: بوستان کتاب.
ابن‌مقفع، عبدالله (1381ش). حدود المنطق لإبن بهریز (المنطق). تهران: موسسة پژوهشی حکمت و فلسفة ایران.
ابن‌مقفع، عبدالله (1418ق/الف-ه). الآثار الکاملۀ. (تحقیق، شرح و مقدمه: عمر الطبّاع). بیروت: شرکۀ دار الارقم بن ابی الارقم.
ارسطو (1385ش). اخلاق نیکوماخوس. (ترجمه: محمدحسن لطفی). تهران: نشر نو.
ارسطو (1979م). الاخلاق. (ترجمه: اسحاق بن حنین؛ تحقیق: عبدالرحمن بدوی). کویت: وکالۀ المطبوعات.
بلاذری، احمد بن یحیی (1417ق). انساب الاشراف. (تحقیق: سهیل زکار و ریاض الزرکلی). بیروت: دار الفکر.
بیرونی، ابوریحان (1403ق). تحقیق ما للهند. بیروت: عالم الکتب.
رحیمی، عبدالرفیع؛ اسماعیلی، پوریا (1397ش). تاثیر تعدادی از اندرزهای کلیله و دمنه بر برخی از رخدادهای سیاسی و اجتماعی عصر نخست عباسی (132-232 ه.ق). پژوهشنامۀ تمدن ایران، 1(2)، 61-83. https://doi.org/10.22103/jic.2019.2364
سید مرتضی، علی بن حسین (1998م). أمالی المرتضی. قاهره: دار الفکر العربی.
الطباع، عمر (1418ق). ابن‌المقفع و آثاره (الآثار الکاملۀ). بیروت: شرکۀ دار الارقم بن ابی الارقم.
کاوندی، سحر؛ احمدی، مریم (1398ش). فرونسیس در نظام فکری افلاطون. پژوهش­های فلسفی، 13(26)، 317-337. https://doi.org/10.22034/jpiut.2019.25509.1955