بررسی ارزیابی‌های خواجه طوسی بر دیدگاه مشاء پیرامون علم پیشین الهی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

دانش‌آموخته دکتری فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اهل البیت(ع)، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

علم پیشین الهی یکی از مسایل مهم و پیچیده در الهیات به‌شمار می‌رود. پیش‌از خلقت، خداوند متعال چگونه به اشیاء آگاهی داشته است؟ به‌واسطة صور مرتسمه است یا به‌نحو علم حصولی و یا علم حضوری؟ و یا به‌باور برخی، باید منکر این نوع علم شد. خواجه نصیرالدین طوسی دیدگاه مشاء پیرامون علم پیشین الهی را در پنج‌محور به نقد کشیده است. ازجانب دیگر، ملاصدرا با اینکه با رأی حکمای مشاء موافق نبوده و خود، دیدگاه دیگری ارائه کرده است؛ اما تمام انتقادات خواجه را پاسخ داده است. در این پژوهش به روش تحلیلی–منطقی، پنج انتقاد خواجه به‌لحاظ مبنایی و ساختاری مورد ارزیابی و بررسی مجدد قرار گرفته است. در ادامه مشخص خواهد شد، نظریة ملاصدرا در مورد علم پیشین الهی که معروف به علم اجمالی در عین کشف تفصیلی است، از برخی مبانی منسوب به خواجه اتحاذ شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


امینی، حسن (1401). جبر و اختیار در حکمت مشاء و عرفان اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
حشمت‌پور، محمدحسین (1400ش). درس­گفتارهای الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. (به‌اهتمام: جعفر شانظری). قم: سینوی.
فخررازی، محمد (1407ق). المطالب العالیه. بیروت: دار الکتاب العربی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1384ش). شرح الاشارات والتنبیهات. (تحقیق: کریم فیضی). قم: مطبوعات دینی.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1391ش). تجریدالکلام فی تحریر العقاید الاسلام. (ترجمه: علی شیروانی). قم: دار العلم.
طوسی، خواجه نصیرالدین (1405ق). تلخیص المحصل. بیروت: دار الاضواء.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1378ش). الحکمة المتعالیة فی الاسفارالعقلیة الاربعة. قم: مصطفوی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1360ش). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیة. (تحقیق: سید جلال‌الدین آشتیانی). مشهد: مرکز نشر دانشگاهی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1390ش). الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیة. (تحقیق: سید جلال‌الدین آشتیانی). قم: بوستان کتاب.