انسان کامل به مثابه شرطِ امکانِ فهم؛ واکاوی کارکرد هرمنوتیکی انسان کامل در تفسیر انفسی سید حیدر آملی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

گروه معارف - دپارتمان الهیات و حقوق و معارف دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات تهران

چکیده

تبیین جایگاه انسان کامل در اندیشه سید حیدر آملی، غالباً بر ابعاد هستی‌شناختی متمرکز بوده و کارکرد روش‌شناختی این مفهوم در فرآیند فهم متن کمتر مورد واکاوی قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف گذر از توصیفِ جایگاه وجودی، با روش توصیفی-تحلیلی به این پرسش پاسخ می‌دهد که چگونه مفهوم انسان کامل در دستگاه فکری آملی، از یک موضوعِ شناخت به شرطِ امکانِ فهم و ابزار انحصاری در تفسیر انفسی قرآن تبدیل می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که سید حیدر با تأسیس نظام معنایی مفسرمحور، اعتبارسنجی فهم باطنی را به ساحت وجودی انسان کامل منتقل می‌کند. در این بازخوانی، انسان کامل به مثابه یک کلید هرمنوتیکی در سه سطح عمل می‌کند، در معرفت‌شناسی، با انحصار علم، تنها مجرای معتبر عبور از ظاهر به باطن متن است؛ در هستی‌شناسی، به واسطه سریان وجودی، یگانه حقیقتی است که با بطون قرآن سنخیت دارد؛ و در انسان‌شناسی، مصداق عینی تأویل است. نوآوری پژوهش در تبیین این نکته است که آملی با پیوند میان حقیقت قرآن و انسان کامل، فهمِ باطن را نه یک امر صرفاً زبانی، بلکه واقعه‌ای وجودی می‌داند که بدون اتحاد با مقام ولایت ممتنع است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات