نقد و بررسی انسان‌شناسی داروین براساس حکمت متعالیه

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی/دانشگاه یاسوج

2 دانشیار/دانشگاه قم

چکیده

تبیین چگونگی هستی و ظهور انسان نقشی راهبردی در عملکرد انسان و اعتقاد او به غایت و هدف نهایی از زندگی و زیستن دارد. امروزه شاهد پیامدهای کلامی بسیاری در حوزه‌ی هستی‌شناسی و غایت‌شناسی انسان براساس دو رویکرد مشهور در مسأله‌ی ایجاد انسان –ثبات انواع و تبدّل انواع– هستیم؛ و ازآنجاکه تمام استنتاج‌های علوم به مدد عقل صورت می‌پذیرد، در این مقاله عوامل مؤثر بر تبدّل تا ظهور انسان از دیدگاه داروین، به مکتب عقلی ملاصدرا عرضه ‌می‌شود تا امکان و حدود این تبدّل‌ها با نظام دقیق عقلی او روشن‌ شود.
داروین نظریه‌ی تکاملی‌اش را براساس مستندات تجربی خود که از طریق مشاهداتش در سفرها، فسیل‌ها و برخی آزمایش‌ها بر روی حیوانات اهلی به دست آمده و با استفاده از پیش‌فرض‌های عقلی، بنا نهاده و سپس آن‌را به انسان نیز تعمیم می‌دهد. به‌نظر وی، ایجاد انسان از نیای حیوانی و به‌یاری انتخاب طبیعی، در تنازع بقا صورت‌گرفته  است؛ ایجاد انسان از سر تصادف بوده و سرانجامِ انسان نامعلوم است. وجودشناسی حکمت متعالیه با تبیین تشکیک در وجود و حرکت جوهری، حلقه‌های مفقوده‌ی داروین را روشن ‌نموده، چگونگی تبدّل موجود تا ظهور انسان و حدود آن‌را مشخص‌ می‌نماید؛ براساس حکمت متعالیه، گرچه انسان محصول فرایند تکامل است، این فرایند تابع برنامه‌ای ازپیش‌تعیین‌شده‌ است و عوامل زیست‌ محیطی، علل زمینه‌ای تکامل انسان هستند، حکمت متعالیه ساحت دومی نیز برای انسان قائل است که منشعب از جسم اوست و استعداد تبدّل و تکامل تا بالاترین مراتب وجودی را داراست. درنتیجه، انسان نه‌تنها هدفمند ایجاد شده، بلکه جاودانه است و در مراتب متفاوتی از وجود، زندگی خود را ادامه خواهد داد.
روش پژوهش در این مقاله، توصیفی – تحلیلی است که با استفاده از منابع اصلی انجام ‌پذیرفته  است.

کلیدواژه‌ها


۱. ابن‌سینا، ابوعلی‌حسین‌بن‌عبدالله (۱۴۰۴ق)، الشفاء، ج اول، قم: مکتبة آیه­الله­العظمی­النجفی.
 
۲. ایزلی، لورن، (۱۳۳۹)، قرن داروین (اکتشافات عصر داروین)، محمود بهزاد، بی‌جا.
۳. باربور، ایان، (۱۳۹۲)، دین و علم، پیروز فطورچی، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. 
۴. بهزاد، محمود، (۱۳۸۷)، داروینیسم و تکامل، نسخه‌ی الکترونیکی، بی‌جا.
۵. داروین، چارلز، (۱۳۳۰)، تبار انسان، محمود بهزاد، بی‌جا.
۶. ـــــــــــــ، (۱۳۸۰)، منشأ ­انواع، نورالدین فرهیخته، تهران: زرین.
۷. سروش، عبدالکریم، (۱۳۷۸)، نهاد ناآرام جهان، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
۸. عبودیت، عبدالرسول، (۱۳۹۲)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی، ج۱، قم: سمت.
۹. ـــــــــــــــــــ، (۱۳۹۱)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی، ج۳، قم: سمت.
۱۰. ملاصدرا، محمدبن­ابراهیم، (۱۳۸۸)، الشواهد الربوبیه فی مناهج السلوکیه، قم: بوستان کتاب.
۱۱. ـــــــــــــــــــــــــ (۱۳۷۵)، الشواهد الربوبیه، جواد مصلح، تهران: سروش.
۱۲.‌ ــــــــــــــــــــــــ، (۱۹۸۱)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، تهران: دارالمعارف الاسلامی.
۱۳. ـــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۶۲)، مبدأ و معاد، احمد حسینی اردکانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
۱۴. ـــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۸۹)، شرح فارسی الاسفار الاربعه، ج۲، حسن حسن­زاده ­آملی، قم: بوستان کتاب.
۱۵. ـــــــــــــــــــــــــ،(۱۳۶۳)، مفاتیح الغیب، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
۱۶. ـــــــــــــــــــــــــ، (بی‌تا)، تعلیقه بر حکمة الاشراق، بی‌جا.
۱۷. ـــــــــــــــــــــــــ، (بی‌تا)، شرح و تعلیقه صدرالمتألهین بر الهیات شفا، تهران: بنیاد حکمت اسلامی.
۱۸. ـــــــــــــــــــــــــ، ( 1417ق.)، الشواهدالربوبیه فی مناهج السلوکیه،2جلدی ،چ اول، بیروت: موسسه التاریخ العربی.
19. Darwin, Charls, (1859), on the Origin of Species, London: John Murray.
20. Draper, J. W., (1878), History of the Conflict between Religion and Science, New York: D. Appleton and Co. Available online at: http://etext.lib.virginia.edu/.
21. Mayr, E., (1988), Towards a New Philosophy of Biology, Cambridge, Ma: Harvard University Press.
22. Russell, C.A., (ed), (1973), Science and Religious Belief, London: University of London Press.
23. Scott, Eugenie Carol the Bilind Watch Marker, England: Oxford.                                 
24. Ward, Keithm, (2006), Pascal's Fire, England: one world Publications.