جایگاه نور در حکمت اشراق

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

استادیار دانشگاه تهران

چکیده

زبان فلسفی شیخ اشراق، زبان نمادها و استعاره‌های اشراقی است. در این میان واژه‌ی نور از ویژگی خاصی برخوردار است. نور و واژه‌ی مقابل آن ظلمت، با ظرفیت معنایی زیاد خود بسیاری از معانی ناظر به خارج و اعتبارات مربوط به آن در فلسفه‌ی رسمی (مشایی) را در خود جای داده است؛ معانی وجود، شیئیت، حقیقت و واقعیت در نور و معانی عدم، امکان، ماهیت و اعراض در ظلمت قابل اندراجند، اما آن‌چه در این‌جا مهم است دو مسأله است، اول این‌که با توجه به دیدگاه مشهور سهروردی – که وجود را از اعتبارات ذهن دانسته – آیا مراد او از نور یک معنای اعتباری (یعنی ساخته‌ی ذهن) است؟ و به همین ترتیب در معنای ظلمت نیز این سؤال تکرار می‌شود؛ دوم این‌که آیا نور تنها استعاره‌ای ناظر به معنای واقعیات خارجی است یا در مورد فاعل شناسا و جریان شناسایی (یعنی علم) هم به کار رفته است؟
این مقاله ضمن بررسی معانی و کاربردهای نور به این دو مسأله پاسخ گفته است: در پاسخ سؤال نخست این مطلب مورد بحث قرار می‌گیرد که نور نزد سهروردی ظهور واقعیت است و نه تصور یا مفهوم واقعیت. و پاسخ سؤال دوم این است که نور با دو لحاظ هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی مورد توجه سهروردی بوده و به همین دلیل شناخت (یعنی علم) و فاعل شناسا (یعنی نفس آدمی) هم با همان نور تعریف می‌شوند.

کلیدواژه‌ها


1. ابراهیمی دینانی، غلامحسین، (1379)، شعاع اندیشه و شهود در فلسفه سهروردی، چاپ پنجم، تهران: حکمت.
2. ابن سینا، ابوعلی، (بی‌تا)، الشفاء، الالهیات، تصحیح دکتر ابراهیم مدکور، مصر.
3. بلاکهام، هـ.ج، (1387)، شش متفکر اگزیستانسیالیسم، چاپ ششم، ترجمه‌ی محسن حکیمی، تهران: مرکز.
4. دشتکی شیرازی، غیاث‌‌الدین منصور، (1382)، شرح هیاکل ‌النور، تحقیق علی اوجبی، تهران: میراث مکتوب.
5. دیباجی، سیدمحمدعلی، (1386)، «فاعلیت الاهی از دیدگاه سهروردی»، فصلنامه اندیشه‌ی دینی دانشگاه شیراز، شماره 24، صص: 3 - 24.
6. سهروردی، شهاب‌الدین (شیخ اشراق)، (1373)، حکمت الاشراق، در مجموعه مصنفات، ج: 2، به تصحیح هانری کربن، تهران: پژوهشگاه.
7. سهروردی، شهاب‌الدین (شیخ‌ اشراق)، (1373)، المشارع و المطارحات، در مجموعه‌ مصنفات، ج: 1، به تصحیح هانری کربن، تهران: پژوهشگاه.
8. سهروردی، شهاب‌الدین (شیخ اشراق)، (1382)، هیاکل ‌النور، تحقیق علی اوجبی، تهران: میراث مکتوب.
9. شهرزوری، شمس‌الدین محمد، (1380)، شرح حکمت الاشراق، تصحیح دکتر حسین ضیایی، تهران: پژوهشگاه.
10. شیرازی، صدرالدین محمد (ملاصدرا)، (بی‌تا)، تعلیقات بر حکمت الاشراق، (چاپ سنگی)، قم: بیدار.
11. شیرازی، قطب‌الدین، (بی‌تا)، شرح حکمت الاشراق، (چاپ سنگی)، قم: بیدار.
12. فارابی، ابونصر، (1361)، آراء اهل المدینه الفاضله، ترجمه‌ی دکتر سیدجعفر سجادی، تهران: طهوری.
13. فارابی، ابونصر، (1387)، الدعاوی القلبیه، ترجمه‌ی دکتر سعید رحیمیان، تهران: علمی و فرهنگی.
14. هایدگر، مارتین، (1373)، مابعدالطبیعه چیست، محمدجواد صافیان، تهران: نشر پرسش.
15. یثربی، سیدیحیی، (1358)، حکمت اشراق سهروردی، قم: بوستان کتاب.
16. Cooper, John, (1998), "Al Suhrawardi", Rutledge Encyclopedia of Philosophy, General Editor: Edward Graig, UK: Churchill College University of Cambridge.
17. Hairi Yazdi, Mehdi, (1982), Knowledge by Presence, Tehran: Cultural Studies and Research Institute.