تبیین حقیقت انسان و نزاع میان جسمانگاری و تجردگرایی، یکی از پردامنهترین مباحث در تاریخ اندیشه اسلامی است. این پژوهش با کاربست روش «تحلیل گفتمان تاریخی» و «تبارشناسی مفهومی» و با تکیه بر چارچوب نظری «تغییر پارادایم»، تطورات نفسشناسی کلامی را در سه دوره تاریخی واکاوی میکند. یافتهها نشان میدهد که در دوره نخست، تحت سیطره پارادایم نصگرا و استقلال کلام، نظریات یگانهانگار و دوگانهانگار مادی (جسمانگاری) هسته سخت باور متکلمان را تشکیل میدادند. در دوره دوم (سدههای ۷ تا ۱۱ق)، بروز ناهنجاریهای معرفتی ناشی از عوامل بیرونی (مواجهه با فلسفه یونان) و درآمیختگی کلام و فلسفه، ضمن جابهجایی جایگاه بحث از «تکلیف» به «معاد»، زمینهساز نفوذ تدریجی براهین تجرد شد. در نهایت، در دوره سوم، تحت استیلای حکمت متعالیه، تجرد نفس به یک «اصل موضوعه» و پارادایم غالب در کلام متأخر بدل گردید. این مقاله نتیجه میگیرد که گذار از جسمانگاری به تجردگرایی، بیش از آنکه صرفاً محصول تتبع در نصوص باشد، پیامد تغییر بنیادین در «نظام معرفتی»، تأثیر زمینههای تاریخی-تمدنی، و انتقال مرجعیت از ظاهر نص به دستگاه عقل برهانی بوده است.
کفراشی, احمدرضا و مهدوی اطهر, مهدی . (1405). تحلیل تاریخی گذار از انگاره جسمانگاری به تجردگرایی در علمالنفس کلامی. فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, (), -. doi: 10.22099/jrt.2026.56158.3411
MLA
کفراشی, احمدرضا , و مهدوی اطهر, مهدی . "تحلیل تاریخی گذار از انگاره جسمانگاری به تجردگرایی در علمالنفس کلامی", فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, , , 1405, -. doi: 10.22099/jrt.2026.56158.3411
HARVARD
کفراشی, احمدرضا, مهدوی اطهر, مهدی. (1405). 'تحلیل تاریخی گذار از انگاره جسمانگاری به تجردگرایی در علمالنفس کلامی', فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, (), pp. -. doi: 10.22099/jrt.2026.56158.3411
CHICAGO
احمدرضا کفراشی و مهدی مهدوی اطهر, "تحلیل تاریخی گذار از انگاره جسمانگاری به تجردگرایی در علمالنفس کلامی," فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, (1405): -, doi: 10.22099/jrt.2026.56158.3411
VANCOUVER
کفراشی, احمدرضا, مهدوی اطهر, مهدی. تحلیل تاریخی گذار از انگاره جسمانگاری به تجردگرایی در علمالنفس کلامی. فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, 1405; (): -. doi: 10.22099/jrt.2026.56158.3411
)