این پژوهش پیوند میان ارکان اندیشه امام محمد غزالی را در سه ساحت خداشناسی، جهانشناسی و انسانشناسی واکاوی میکند تا مشخص شود او چگونه نفی علیت در طبیعت را با اثبات نوعی ضرورت در ساختار جان آدمی پیوند میزند. غزالی در جهانشناسی، برای حفظ قدرت مطلق الهی، رابطه ضروری میان پدیدههای مادی را نفی کرده و آن را تنها «عادت الهی» مینامد؛ اما در ساحت انسانشناسی، برای پیریزی نظام اخلاقی، به لزوم وجود سلسلهمراتب علّی میان قوای نفس و نیات روی میآورد. در این منظومه، فرآیند خاطر، رغبت و اراده، زنجیرهای نظاممند است که در آن «معرفت» به عنوان محرک نخستین، تغییرات هویتی انسان را رقم میزند. این پیوستگی در خداشناسی به غایت خود میرسد، چرا که تقرب به خداوند تنها از مسیر اصلاح این نظام درونی و صیقل دادن آینه دل ممکن است. نتیجه این مطالعه، که با روش توصیفی و تحلیلی سامان یافته، نشان میدهد که غزالی علیت را از جهان فیزیکی به جهان روانشناختی منتقل کرده است تا مسیر کمال معنوی امری قاعدهمند باقی بماند. در واقع، نفی علیت بیرونی برای صیانت از توحید افعالی، با اثبات ضرورت درونی برای تحقق معرفت الهی در تقابل نیست و این تفکیک ساحتها، مانع از بروز تناقض در اندیشه او میشود.
جعفری ولنی, علی اصغر و امینی پویا, فاطمه . (1405). تبیین شکاف میان عادت الهی و فاعلیت انسان در پرتو ساحتهای سهگانه جایگاه علیت نزد غزالی. فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, (), -. doi: 10.22099/jrt.2026.56185.3414
MLA
جعفری ولنی, علی اصغر , و امینی پویا, فاطمه . "تبیین شکاف میان عادت الهی و فاعلیت انسان در پرتو ساحتهای سهگانه جایگاه علیت نزد غزالی", فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, , , 1405, -. doi: 10.22099/jrt.2026.56185.3414
HARVARD
جعفری ولنی, علی اصغر, امینی پویا, فاطمه. (1405). 'تبیین شکاف میان عادت الهی و فاعلیت انسان در پرتو ساحتهای سهگانه جایگاه علیت نزد غزالی', فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, (), pp. -. doi: 10.22099/jrt.2026.56185.3414
CHICAGO
علی اصغر جعفری ولنی و فاطمه امینی پویا, "تبیین شکاف میان عادت الهی و فاعلیت انسان در پرتو ساحتهای سهگانه جایگاه علیت نزد غزالی," فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, (1405): -, doi: 10.22099/jrt.2026.56185.3414
VANCOUVER
جعفری ولنی, علی اصغر, امینی پویا, فاطمه. تبیین شکاف میان عادت الهی و فاعلیت انسان در پرتو ساحتهای سهگانه جایگاه علیت نزد غزالی. فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, 1405; (): -. doi: 10.22099/jrt.2026.56185.3414
)