میرزا مهدی اصفهانی، بنیانگذار مکتب تفکیک، با ارائه نظامی معرفتشناختی بدیل، رویکردی متفاوت در فهم معارف دینی عرضه کرد. هسته اصلی این نظام، نفی اعتبار عقل فلسفی در حوزه متافیزیک و الهیات و تأکید بر منابعی چون فطرت، علم نوری، عقل نوری و نصوص قطعی دینی است. اصفهانی با نقد بنیادین مفاهیم کلی، برهان عقلی و قاعده علیت، تلاش نمود راهی برای صیانت از توحید ناب و تنزیه ذات الهی از هرگونه تشبیه و تحدید فراهم آورد. در این چارچوب، معرفت حقیقی نه از طریق مفاهیم ذهنی و استدلالهای فلسفی، بلکه بهواسطه افاضه الهی و مواجهه بیواسطه با حقیقت حاصل میشود. مقاله حاضر ضمن تبیین مبانی ایجابی این نظام، به بررسی کاستیها و پیامدهای آن میپردازد؛ از جمله ابهام مفهومی در تعریف عقل و علم نوری، فقدان معیار سنجش و آزمونپذیری، تناقض درونی در جایگاه معرفت فطری، و چالش خودارجاعی در نقد مفاهیم کلی. همچنین نشان داده میشود که نفی حجیت عقل و قطع، نظام معرفتی اصفهانی را با دور منطقی مواجه ساخته و امکان توجیه عقلانی باور دینی اولیه را تضعیف میکند. در نهایت، پیامدهای اجتماعی این رویکرد، از جمله انزوای معرفتی و تضعیف گفتوگوی بینادیانی، مورد تحلیل قرار گرفته است. این پژوهش میکوشد تصویری جامع از انسجام درونی و کارآمدی عملی این نظام معرفتشناختی ارائه دهد.
خسروی فرد, میثم و معلمی, حسن . (1405). بازخوانی انتقادی اندیشه میرزا مهدی اصفهانی در نفی اعتبار عقل در شناخت متافیزیک: گذار از نقد ادله به تحلیل پیامدها. فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, (), -. doi: 10.22099/jrt.2026.55544.3367
MLA
خسروی فرد, میثم , و معلمی, حسن . "بازخوانی انتقادی اندیشه میرزا مهدی اصفهانی در نفی اعتبار عقل در شناخت متافیزیک: گذار از نقد ادله به تحلیل پیامدها", فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, , , 1405, -. doi: 10.22099/jrt.2026.55544.3367
HARVARD
خسروی فرد, میثم, معلمی, حسن. (1405). 'بازخوانی انتقادی اندیشه میرزا مهدی اصفهانی در نفی اعتبار عقل در شناخت متافیزیک: گذار از نقد ادله به تحلیل پیامدها', فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, (), pp. -. doi: 10.22099/jrt.2026.55544.3367
CHICAGO
میثم خسروی فرد و حسن معلمی, "بازخوانی انتقادی اندیشه میرزا مهدی اصفهانی در نفی اعتبار عقل در شناخت متافیزیک: گذار از نقد ادله به تحلیل پیامدها," فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, (1405): -, doi: 10.22099/jrt.2026.55544.3367
VANCOUVER
خسروی فرد, میثم, معلمی, حسن. بازخوانی انتقادی اندیشه میرزا مهدی اصفهانی در نفی اعتبار عقل در شناخت متافیزیک: گذار از نقد ادله به تحلیل پیامدها. فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز, 1405; (): -. doi: 10.22099/jrt.2026.55544.3367
)