وجود ذهنی در حکمت صدرایی: اقوی یا اضعف؟ واکاوی مبانی و لوازم

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد/ حوزه علمیه خراسان

2 استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

3 گروه حکمت و فلسفه اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

چکیده

تقسیم وجود به ذهنی و خارجی، از جمله مباحث تقسیمی وجود است. وجود خارجی وجودی است که ماهیت موجود به آن همراه با آثار؛ و وجود ذهنی وجودی است که ماهیت همراه با آن بدون آثار است. مسأله کنونی بررسی قوت و ضعف وجود ذهنی در مقایسه با وجود خارجی است. با توجه به اینکه صورتهای ذهنی تماماً مجرّدند این گمان که وجود ذهنی اقوی از وجود خارجی است، قوت می‌گیرد؛ و از سویی، پیوند وجود ذهنی با حیثیت عدم ترتّب آثار، گمانِ ضعف آن را به بار می‌آورد. نوشتار پیش رو، در صدد است قوت و ضعف وجود ذهنی را نخست فارغ از اندیشه ملاصدرا آنگاه بر پایۀ آرای وی مورد بررسی قرار دهد. به این منظور، با تحلیل حقیقت وجود ذهنی و خارجی؛ و اقامه شواهدی چند، به بررسی این مسأله می‌پردازیم. آنگاه به تحلیل دیدگاه صدرالمتألهین در این خصوص پرداخته؛ و، دو طرح وی را در این خصوص شرح و بسط می‌دهیم. بررسی دو طرح صدرایی نشان از آن دارد که وی در نهایت آشکارا به اقوی بودن وجود ذهنی گراییده است. اثبات ضعف وجود ذهنی در قیاس با وجود خارجی؛ و نقد اقوائیت وجود ذهنی در حکمت صدرایی، دو مهمّی است که این نوشتار به آن می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 29 اردیبهشت 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار