بازنمایی تعریف معجزه از دیدگاه علامه‌طباطبائی در کتاب اعجاز از نظر عقل و قرآن؛ مطالعه‌ای انتقادی بر مبنای رویکرد تحلیل محتوای مضمونی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه اصفهان

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بازسازی نظام‌مند و تحلیل‌انتقادی تعریف معجزه در اندیشۀ علامه‌طباطبائی بر اساس کتاب اعجاز از نظر عقل و قرآن، به عنوان منبعی دست‌اول، صورت‌گرفته است. تحلیل پیشینۀ پژوهش، اتکای غالب مطالعات بر منابع ثانویه و فقدان رویکرد تحلیلی منسجم در بازنمایی منطق درونی اندیشۀ علامه را آشکار می‌سازد؛ امری که ضرورت مراجعه به این منبع دست‌اول را نشان می‌دهد. مسئلۀ اصلی، ارزیابی جامعیت و مانعیت این تعریف با تمرکز بر دو مؤلفۀ «خرق‌عادت» و «تحدی» است که از طریق روش تحلیل‌محتوای مضمونی در این کتاب پیگیری می‌شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که علامه‌طباطبائی «خرق‌عادت» را نه در تعارض با اصل علّیت، بلکه در چارچوب ارادۀ الهی به‌عنوان علت مطلق که بر علل مادی سیطره دارد، تبیین می‌کند. با این حال، این تبیین فاقد معیارهای تجربی برای تمایز معجزه از پدیده‌های طبیعی ناشناخته است. مؤلفۀ «تحدی» نیز به‌عنوان شرط ضروری و وجه تمایز معجزه معرفی می‌شود، اما این اشتراط، جامعیت تعریف را با خارج ساختن بخشی از معجزات از شمول آن، مخدوش می‌سازد و به دلیل فقدان معیار داوری عینی، به گزاره‌ای ابطال‌ناپذیر با کارکرد ایمانی بدل می‌شود. در مجموع، اگرچه رویکرد علامه‌طباطبائی از منظر الهیاتی دارای انسجام درونی است، اما تعریف ارائه‌شده از نظر علمی فاقد جامعیت و مانعیتِ روش‌شناختیِ لازم است. پژوهش در نهایت پیشنهاد می‌کند که برای برون‌رفت از این چالش، تلقی از «تحدی» باید از سطح یک هماوردیِ زبانیِ صرف، به یک «تقابل معرفتی میان علم نامتناهی خالق و توان محدود مخلوق» ارتقاء و توسعۀ مفهومی یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 17 فروردین 1405

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار