تحلیل تطبیقی مبانی هستی‌شناسی صدرایی و اصول نظریه فازی

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری فلسفه تطبیقی، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم ، ایران .

2 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم ، ایران.

چکیده

تفکر فازی با نگاهی نو به مسائل غیردقیق و طیف‌دار، توانسته است در حوزه‌های مختلف علمی جایگاه ویژه‌ای پیدا کند. این نظریه، برخلاف رویکرد کلاسیک که بر دوگانه‌های قطعی تأکید می‌کند، بر وجود طیف وسیعی از حالت‌های میانی تأکید دارد. در این مقاله، به بررسی تطابق مفاهیم هستی‌شناختی فلسفة صدرایی، مانند مراتب تشکیکی وجود، حرکت جوهری، نسبت عین، ذهن و علیت، با اصول تفکر فازی، مانند پیوستگی، هم‌برخگی و فازی‌نمایی می‌پردازد.
این پژوهش نشان می‌دهد که علی‎رغم کاربرد بیشتر نظریة فازی در حوزه‌های علمی و فناوری، اما اصول آن می‌توانند در تبیین مفاهیم فلسفی، به‌ویژه در حکمت متعالیه، به‎کار گرفته شوند. با تمرکز بر وجوه هستی‎شناختی نظریة فازی ورای وجوه منطقی و معرفت‎شناختی، با استفاده از ماتریس مقایسه‌ای، قرابت میان این مفاهیم نشان داده می‌شود. نتیجه این است که هر دو نظریه بر پیوستگی، درجه‌بندی و هم‌پوشانی تأکید دارند. درنهایت، الگویی نوآورانه‎ای پیشنهاد می‌شود که شامل تبیین مفاهیم صدرایی با اصول فازی و ارائة تفسیری نوین از فلسفة صدرایی بر‌مبنای پارادایم فازی است. این الگو از مفاهیمی چون اصل تشکیک فازی، حرکت جوهری فازی، و رابطة ذهن و عین فازی برای مدل‌سازی دقیق‌تر مفاهیم فلسفی استفاده می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


انواری، سعید (1383ش). تفکر فازی و کاربرد آن در فلسفه. علامه، 4(3و4)، 176-196.
بیشاب، باب (1385ش). سایه‌های واقعیت. (ترجمه: علی ستوده­چوبری). تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
زاهدی، مرتضی (1378ش). تئوری مجموعه‌های فازی و کاربردهای آن. تهران: نشر کتاب دانشگاهی.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1360ش). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة. (تصحیح: سید جلال‌الدین آشتیانی). مشهد: المرکز الجامع للنشر.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1381ش). المشاعر. (تصحیح: هانری کربن). تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (ملاصدرا) (1981).  الحکمة المتعالیة فى الاسفار العقلیة الاربعة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
طباطبایی، محمدحسین (1386ش).  نهایة الحکمه. قم: مرکز انتشارات موسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
عبودیت، عبدالرسول (1388ش). درآمدی به نظام حکمت صدرایی، تهران: سمت.
قربانی، رحیم (1385ش). تشکیک فازی (نقد و بررسی گذار از تشکیک گسسته به پیوسته و از پیوسته به متداخل). معرفت فلسفی، 3(3)، 41-78.
کاسکو، بارت (1377ش). تفکر فازی. (ترجمه: علی غفاری). تهران: دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی.
کرمانی، طوبی؛ یعقوبیان، محمد حسین (1390ش). تفکر فازی فلسفة صدرایی. خردنامه صدرا، 17(64)، 63-80.
کلینز، جرج (1381ش). تئوری مجموعه‌های فازی (اصول و کاربردها). (ترجمه: فاضل زرندی). تهران: انتشارات دانشگاه امیرکبیر.
موسوی‌مدنی، فریبرز (1395ش). مبانی و کاربرد نظریة فازی. تهران: دانشگاه الزهراء.
وکیلی، هادی؛ گودرزی، پریسا (1398ش). نظریۀ وحدت وجود ازمنظر منطق و تفکر فازی. پژوهشنامة عرفان، 10(20)، 235- 256.
هاک، سوزان (1382ش). فلسفة منطق. (ترجمه: سید محمدعلی حجتی). قم: طه.