بررسی تأثیر مبانی و اندیشه های ملاصدرا بر معنای متن

نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری دانشگاه اصفهان

2 دانشیار دانشگاه اصفهان دانشکده ادبیات گروه فلسفه اسلامی

چکیده

این مقاله تبیین و تحلیل تأثیر اصول تأسیسی ملاصدرا بر معنای متن است. در حکمت صدرایی، معنای متن و تأویلات آن، به‌گونه‌ای از مبانی و اندیشه‌های صدرا متأثر است که معانی تأویلی در آن، صرفاً بر این اساس، منطقی و توجیه‌پذیر است؛ در مکتب صدرا، معنا که از مواجهه‌ی انسان با هستی شکل می‌گیرد، نفس‌الامری دارد که انسان مؤید به کشف وحیانی، آن را بیان و نام‌گذاری می‌کند و از قابلیت‌های آن برای معرفی حقایق عوالم مختلف استفاده می‌کند. مبانی و اندیشه‌های صدرا، ازجمله اصالت وجود، تشکیک وجود، قاعده‌ی بسیط الحقیقه، اندیشه‌های صدرا درباره‌ی علم‌النفس، حرکت جوهری و اعیان ثابته، هریک به‌نحوی بر منطق معنی از عالم حس یا عالم خیال و عقل مؤثر است و پشتوانه‌های هستی‌شناختی تأویل متن را به‌خوبی تبیین می‌کند. در این مقاله، تأثیر مبانی و آرای صدرا بر معنای متن استنباط شده و همراه با نمونه‌هایی از متونی آمده است که صدرا از آن‌ها معانی خاصی را استخراج کرده یا تطبیق صورت داده است. این مقاله که با روش توصیفی – تحلیلی همراه با تطبیق بر تفاسیر (تأویل‌های) صدرا تألیف شده است، قابلیت فلسفه‌ی صدرایی در توسعه‌ی معانی حاصل از متن را نشان می‌دهد و منطق تأویلات او را از زاویه‌ی یادشده بیان می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


 
۱. ابن‌رشد (محمد بن احمد بن رشد اندلسی)، (1993)، تهافت التهافت، بیروت: دارالفکر.
۲. ابن‌سینا، حسین‌بن عبدالله، (1404)، الشفاء (منطق)، قم: مکتبة آیة‌الله مرعشی نجفی.
۳. ایزوتسو، توشی هیکو، (1378)، صوفیسم و تائوئیسم، ترجمه‌ی محمدجواد گوهری، تهران: انتشارات روزنه.
۴. آلستون، ویلیام، (1381)، فلسفه‌ی زبان، ترجمه‌ی احمد ایران‌منش و احمدرضا جلیلی، بی‌جا: دفتر پژوهش و نشر سهروردی.
۵. بیدهندی، محمد و دسترنج، مهدی، (1395)، «هرمنوتیک آنتولوژیک صدرایی و مسأله زبان دین»، الهیات تطبیقی، شماره 15، صص 29ـ46.
۶. پورحسن، قاسم، (1392)، هرمنوتیک تطبیقی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۷. خسروپناه، عبدالحسین، (1381)، «زیرساخت‌های قرائت‌پذیرانگاری دین»، نشریه‌ی قبسات، شماره‌ی 23، صص 10 تا 23.
۸. زندیه، مهدی، (1390)، حرکت جوهری و ثبات معرفت، قم: بوستان کتاب.
۹. سروش، عبدالکریم، (1393)، قبض و بسط تئوریک شریعت، چاپ سیزدهم، تهران: صراط.
۱۰. سهروردی، شهاب‌الدین یحیی، (1375)، حکمه الاشراق، مجموعه‌ی مصنفات شیخ اشراق، ج۲، تصحیح و مقدمه‌ی هانری کربن، سید حسین نصر و نجفقلی حبیبی، تهران: مؤسسه‌ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
۱۱. طباطبایی، سید محمدحسین، (بی‌تا)، المیزان فی تفسیر القرآن، ج10، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
۱۲. ----------------------، (1981)، تعلیقه بر اسفار، ج2، چاپ دوم، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
۱۳. فارابی، ابونصر، (1408)، المنطقیات، ج 1، قم: مکتبه آیت‌الله مرعشی نجفی.
۱۴. فیاضی، غلامرضا، (1392)، هستی و چیستی در مکتب صدرایی، تحقیق و نگارش حسین‌علی شیدان‌شید، چاپ چهارم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
۱۵. قیصری، داوود بن محمود، (1375)، شرح فصوص الحکم، به کوشش سید جلال‌الدین آشتیانی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
۱۶. لاریجانی، صادق، (1375)، فلسفه‌ی تحلیلی 3، قم: نشر مرصاد.
۱۷. معلمی، حسن، (1378)، حکمت متعالیه، قم: نشر هاجر.
۱۸. ملاصدرا، محمدبن‌ابراهیم، (1383)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه، ج 1، تصحیح و تحقیق غلامرضا اعوانی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۱۹. --------------------، (1380)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه، ج2، به ضمیمه‌ی تعلیقات سبزواری، تصحیح، تحقیق و مقدمه‌ی مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۲۰. --------------------، (1383)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه، ج 3، به ضمیمه تعلیقات سبزواری، تصحیح، تحقیق و مقدمه‌ی مسعود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۲۱. --------------------، (1381)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه، ج 5، تصحیح تحقیق و مقدمه‌ی رضا محمدزاده، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۲۲. --------------------، (1381)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه، ج 6، تصحیح تحقیق و مقدمه‌ی احمد احمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۲۳. --------------------، (1382)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه، ج9، به ضمیمه‌ی تعلیقات سبزواری، تصحیح، تحقیق و مقدمه‌ی رضا اکبریان، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۲۴. --------------------، (1381)، الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تحقیق، مقدمه و تصحیح سید مصطفی محقق داماد، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۲۵. --------------------، (1389)، اسرار الایات و انوار البینات، مقدمه‌ی سید محمد خامنه‌ای، تصحیح محمدعلی جاودان، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۲۶. --------------------، (1389)، تفسیر القرآن الکریم، ج1، تصحیح و تحقیق محمد خواجوی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۲۷. --------------------، (1389)، تفسیر القرآن الکریم، ج2، تصحیح، تحقیق و مقدمه‌ی محسن بیدارفر، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۲۸. --------------------، (1389)، تفسیر القرآن الکریم، ج3، تصحیح، تحقیق و مقدمه‌ی محسن بیدارفر، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۲۹. -------------------، (1389)، تفسیر القرآن الکریم، ج 5، تصحیح، تحقیق و مقدمه‌ی محمد خواجوی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۳۰. --------------------، (1389)، تفسیر القرآن الکریم، ج6، تصحیح، تحقیق و مقدمه‌ی دکتر محسن پیشوایی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۳۱. --------------------، (1389)، تفسیر القرآن الکریم، ج8، تصحیح، تحقیق و مقدمه‌ی محمدهادی معرفت، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۳۲. --------------------، (1385)، شرح اصول کافی، ج1، تصحیح و تحقیق و مقدمه‌ی محمود فاضل یزدی مطلق، بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۳۳. --------------------، (1391)، مجموعه رسائل فلسفی، ج4، کتاب المشاعر، تصحیح و تحقیق مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
۳۴. نرم‌افزار مجموعه آثار ملاصدرا، نور، (ارجاعات پانوشت صفحات 5، 8، 10، 11 و 14).
۳۵. واعظی، احمد، (1390)، نظریه‌ی تفسیر متن، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
۳۶. یزدان‌پناه، سید یدالله، (1388)، مبانی و اصول عرفان نظری، نگارش سید عطا انزلی، قم: انتشارات مؤسسه‌ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی.