انسان کامل به روایت ابن عربی

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشگاه شهید بهشتی

2 استاد دانشگاه علامه طباطبایی

3 دانشجوی دکتری ادیان و عرفان واحد علوم و تحقیقات تهران

چکیده

نظریه‌ی انسان کامل در عرفان اسلامی برگرفته از متن اسلام (قرآن و سنّت) است و تاریخی به بلندای تاریخ ادیان بالاعم و تاریخ اسلام بالاخص دارد. پس از توحید و معرفة الله، هیچ موضوعی به قدر و منزلت انسان‌شناسی مدّنظر ادیان الاهی نبوده است، چراکه انسان کامل مظهر اتم و جلوه‌ی اعظم توحید است. در میان ادیان الاهی، اسلام و در میان اندیشمندان اسلامی، عارفان و حکیمان الاهی بیش از همه و در میان ایشان، ابن عربی بیش از دیگران به این مهّم عنایت ورزیده است. برای نمونه، آیاتی چون «سنریهم آیاتنا فی الآفاق و فی أنفسهم حتی یتبّن لهم انّه الحق»(فصلت/53)، «فی الأرض آیاتٌ للموقنین و فی أنفسکم
أفلا تبصرون» (ذاریات/21) و احادیثی چون «من عرف نفسه فقد عرف ربَّه»(5، صص: 11،20،55)؛ «أعرفکم بنفسه أعرفکم بربه»(4، ص: 438)، شواهدی بر این مدّعا هستند. مقاله ی حاضر پژوهشی است در این راستا.

کلیدواژه‌ها


 

1. قرآن کریم.

2. آشتیانی، سید جلال الدین، (1381)، شرح رسائل قیصری، تهران: مؤسسه‌ی پژوهشی حکمت و فلسفه‌ی ایران، چاپ دوم.

3. اصفهانی، ابونعیم، (1405 ق)، حلیه الاولیاء، بیروت: انتشارات دارالکتاب العربیه.

4. آمدی، عبدالواحد، (1407هـ)، غرر الحکم و درر العلم، بیروت: چاپ اعلمی.

5. آملی، سید حیدر، (1375)، نص النصوص فی شرح الفصوص الحکم، ترجمه‌ی محمدرضا جوزی، تهران: انتشارات روزنه.

6. ـــــــــــــــ، (1368)، جامع الاسرار، تهران: انتشارات علمی فرهنگی.

7. ـــــــــــــــ، (1364)، نقد النقود فی معرفه الوجود، ترجمه و  تعلیق سید حمید طبیبیان، تهران: انتشارات اطلاعات.

8. انصاری، خواجه عبدالله، (1366)، مناجات، تهران: انتشارات مولا.

9. ابن عربی، محی الدین، (1366)، فصوص الحکم، تصحیح ابوالعلاءعفیفی، تهران: انتشارات الزهرا.

10. ـــــــــــــــ، (1367)، رسائل، رسالاهی حقیقه الحقائق، ترجمه‌ی شاه داعی شیرازی، مقدمه و تصحیح و تعلیقات نجیب مایل هروی، تهران: انتشارات مولی.

11. ــــــــــــــ، (1364)، رسائل، رساله حلیه الابدال، مقدمه و تصحیح و تعلیقات نجیب مایل هروی، تهران: انتشارات مولی.

12. ــــــــــــــ، (1364)، رسائل، رساله الغوثیه، ترجمه‌ی حسن گیلانی، مقدمه و تصحیح و تعلیقات نجیب مایل هروی، تهران: انتشارات مولی.

13. ــــــــــــــ، (1364)، رسائل، اسرار الخلوه، مقدمه و تصحیح و تعلیقات نجیب مایل هروی، تهران: انتشارات مولی.

14. ــــــــــــــ، (1364)، رسائل، نقش الفصوص، ترجمه‌ی شاه نعمت الله ولی، مقدمه و تصحیح و تعلیقات نجیب مایل هروی، تهران: انتشارات مولی.

15. ــــــــــــــ، (1364)، رسائل، رساله الانوار، مقدمه و تصحیح و تعلیقات نجیب مایل هروی، تهران: انتشارات مولی.

16. ـــــــــــــ، (1380)، چهارده رساله‌ی عرفانی، نسخة الحق، تصحیح دکتر رحیمیان، شیراز: انتشارات کوشا مهر.

17. ــــــــــــ، (1380)، کتاب الجمال و الجلال، فی الرسایل ابن العربی، حیدرآباد دکن.

18. ــــــــــــ، (1392 ق)،  الفتوحات المکیه، به تصحیح عثمان یحیی، قاهره.

19. پارسا، خواجه محمد، (1366)، شرح فصوص الحکم، تصحیح جلیل مسگرنژاد، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

20. جامی، عبدالرحمن، (1360)، شرح رباعیات، تهران: انتشارات منوچهری.

21. ــــــــــــــــ، (1356)، نقد النصوص فی شرح الفصوص، با مقدمه وتصحیح و تعلیقات ویلیام چیتیک، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران.

22. جندی، موید الدین، (1381)، شرح فصوص الحکم، به اهتمام سید جلال الدین آشتیانی، قم: بوستان کتاب.

23. جیلی، عبدالکریم، (1402ق)، الانسان الکامل، قاهره: مطبعه مصطفی البابی.

24.  حافظ، شمس الدین محمد، (1370)، دیوان، به تصحیح علامّه قزوینی و دکتر قاسم غنی، تهران: انتشارات غزالی، چاپ پنجم.

25. خوارزمی، تاج الدین حسین بن حسن (1364)، شرح فصوص الحکم، به اهتمام نجیب مایل هروی، تهران: انتشارات مولی.

26. چیتیک، سی، ویلیام، (1383)، طریق صوفیانه‌ی عشق، ترجمه‌ی مهدی سررشته داری، تهران: انتشارات مهراندیش.

27. ــــــــــــــــــ، (بی تا)، درآمدی بر تصوف و عرفان اسلامی، ترجمه‌ی جلیل پروین، تهران: انتشارات پژوهشکده‌ی امام خمینی و انقلاب اسلامی.

28. سعدی، مصلح الدین، (بی تا)،  کلیات، با مقدمه و شرح حال از محمد علی فروغی، اتهران: نتشارات جاویدان.

29. سلمی، ابوعبدالرحمن، طبقات صوفیه ، WWW.ALWARRAQ.COM

30. شعرانی، عبدالوهاب، (1959م)،  الکبریت الاحمر، قاهره: مطبعه مصطفی البابی،.

31. شیرازی، رکن الدین، (1359)، فصوص الخصوص فی ترجمه الفصوص، به اهتمام رجبعلی مظلومی، تهران: (بی نا).

32. صدرالمتألهین، محمدبن ابراهیم شیرازی، (1363)، المشاعر، تحقیق هانری کربن، تهران: انتشارات طهوری.

33. صدوق، ابن بابویه، (1387 ق)، توحید،  قم: مکتبه الصدوق.

34. عفیفی، ابوالعلاء، (1366)، تعلیقه بر فصوص، تهران: انتشارات الزهرا(س).

35. فاضل تونی، محمد حسین، (1386)، تعلیقه بر فصوص الحکم، تهران: انتشارات مولا.

36.  قمی، شیخ عباس (1369)، مفاتیح الجنان، ترجمه‌ی مصباح زاده، انتشارات محمدحسن علمی، چاپ هشتم.

37. قونیوی، صدرالدین، (1362)، رساله النصوص، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

38. قیصری، داوود، (1383)، شرح فصوص الحکم، به کوشش سیدجلال الدین آشتیانی، تهران: (بی نا)، چاپ سوم.

39. کاشانی، عبدالرزاق، (1383)،  شرح فصوص الحکم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

40. کلینی، ابویعقوب، (1388 ق)،  اصول کافی، تهران: انتشارات دارالکتب الاسلامیه.

41. مجلسی، محمد باقر، (1384)، بحار الانوار، قم: انتشارات بیدار.

42. مکی، (1364)، الجانب الغربی فی حل مشکلات شیخ محی الدین بن عربی، به اهتمام و حواشی نجیب مایل هروی، تهران: انتشارات مولی.

43. مولوی، محمد جلال الدین، (1372)، مثنوی معنوی، به اهتمام رینولد نیکلسون، تهران:  انتشارات مهراد، چاپ چهارم.

44. Chittic, William C., (1998), The Self-Disclosure of God, N. Y: State University of New York Press.

45. ------------------------, (1989), The Sufi Path of the Knowledge, N. Y: State University of New York Press.

46. Izutso Toshihiko, (1971), "An Analysis of Wahdat al-Wujud", in The Concept and Reality of Existence, Tokyo: The Keio Institue of Cultural and Linguistic Studies.

47- --------------------, (1983), The Sufism and Taoism, Berkeley: University of California Press.