دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 17 64 2017 11 22 a چهاربُعدی‌انگاری و مسأله‌ی اتصال اجزای زمانی در فلسفه‌ی معاصر و فلسفه‌ی صدرا 1 28 4490 10.22099/jrt.2017.4490 FA رهام انصاری مهر دنشجوی دکتری/دانشگاه اصفهان جعفر شانظری دانشیار گروه فلسفه وکلام اسلامی در دانشگاه اصفهان Journal Article 2017 02 21 a <strong>اگر یک جسم تغییر کند، ازیک</strong><strong>‌</strong><strong>سو پس از تغییر ممکن نیست </strong><strong>درست </strong><strong>همان جسمِ پیش از تغییر باشد؛ ازسوی</strong><strong>‌</strong><strong>دیگر، اگر یک جسم پس از تغییر درست همان جسمِ پیش از تغییر نباشد، </strong><strong>موضوع دقیقی برای تغییر نیست، پس </strong><strong>گویی هیچ</strong><strong>‌</strong><strong>چیز به‌راستی تغییر ن</strong><strong>کرده است.</strong><strong>یک راه فیلسوفان برای حل این چیستان که دراصل، مسأله‌ی پایایی هویت در زمان است، </strong><strong>این است که </strong><strong>زمان را به ‌درون </strong><strong>ا</strong><strong>جسام راه دهند، نه درون ویژگی‌های آن‌ها. در</strong><strong>‌</strong><strong>این‌صورت می‌توان گفت که اجسام، اجزای زمانی دارند، همچنان‌که اجزای مکانی دارند. </strong><strong>به این اعتبار، کل یک جسم در یک زمان خاص وجود ندارد. درعوض، در یک زمان، تنها یک جزء زمانی (یا یک مرحله‌ی زمانی) آن وجود دارد؛ از این دیدگاه، با نام </strong><strong>چهاربُعدی‌انگاری یا نظریه‌ی اجزاء زمانی یاد می‌کنیم. </strong><strong>در ا</strong><strong>ین مقاله، نخست نشان می‌دهیم که چهاربُعدی ‌انگاری </strong><strong>چگونه </strong><strong>در حل چیستان‌های پایایی هویت در زمان، مانند «تغییر ذاتی» و «ترکیب‌ مادی» به‌کار می‌آید. سپس اثبات می‌کنیم که ملاصدرا نیز با پشتیبانی از مفاهیمی مانند «حرکت به ‌معنای قطع» و «حرکت جوهری»، چهاربُعدی‌انگار است. بحث دیگر این مقاله درباره‌ی نسبت چهاربعدی‌انگاری با هستی‌شناسی زمان است؛ این مبحث چگونگی اتصال اجزای زمانی یک چیز را روشن می‌سازد. در</strong><strong>‌</strong><strong> این</strong><strong>‌</strong><strong> راستا، </strong><strong>همچنین </strong><strong>تحلیل صدرا را برای مسأله‌ی اتصال این اجزا واکاوی می‌کنیم.</strong>

دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 17 64 2017 11 22 a نقد و بررسی انسان‌شناسی داروین براساس حکمت متعالیه 29 50 4491 10.22099/jrt.2017.4491 FA فرانک بهمنی هیات علمی/دانشگاه یاسوج علی اله‌بداشتی دانشیار/دانشگاه قم Journal Article 2016 12 31 a <strong>تبیین چگونگی هستی و ظهور انسان نقشی راهبردی در عملکرد انسان و اعتقاد او به غایت و هدف نهایی از زندگی و زیستن دارد. امروزه شاهد پیامدهای کلامی بسیاری در حوزه‌ی هستی‌شناسی و غایت‌شناسی انسان براساس دو رویکرد مشهور در مسأله</strong><strong>‌</strong><strong>ی ایجاد انسان </strong><strong>–</strong><strong>ثبات انواع و تبدّل انواع</strong><strong>–</strong><strong> هستیم؛ و ازآنجاکه تمام استنتاج‌های علوم به مدد عقل صورت می‌پذیرد، در این مقاله عوامل مؤثر بر تبدّل تا ظهور انسان از دیدگاه داروین، به مکتب عقلی ملاصدرا عرضه ‌می‌شود تا امکان و حدود این تبدّل‌ها با نظام دقیق عقلی او روشن‌ شود. </strong> <strong>داروین نظریه‌ی تکاملی‌اش را براساس مستندات تجربی خود که از طریق مشاهداتش در سفرها، فسیل‌ها و برخی آزمایش‌ها بر روی حیوانات اهلی به دست آمده و با استفاده از پیش‌فرض‌های عقلی، بنا نهاده و سپس آن‌را به انسان نیز تعمیم می‌دهد. به</strong><strong>‌</strong><strong>نظر وی، ایجاد انسان از نیای حیوانی و به</strong><strong>‌</strong><strong>یاری انتخاب طبیعی، در تنازع بقا صورت‌گرفته  است؛ ایجاد انسان از سر تصادف بوده و سرانجامِ انسان نامعلوم است. وجودشناسی حکمت متعالیه با تبیین تشکیک در وجود و حرکت جوهری، حلقه‌های مفقوده‌ی داروین را روشن ‌نموده، چگونگی تبدّل موجود تا ظهور انسان و حدود آن‌را مشخص‌ می‌نماید؛ براساس حکمت متعالیه، گرچه انسان محصول فرایند تکامل است، این فرایند تابع برنامه‌ای ازپیش</strong><strong>‌</strong><strong>تعیین</strong><strong>‌</strong><strong>شده‌ است و عوامل زیست</strong><strong>‌</strong><strong> محیطی، علل زمینه‌ای تکامل انسان هستند، حکمت متعالیه ساحت دومی نیز برای انسان قائل است که منشعب از جسم اوست و استعداد تبدّل و تکامل تا بالاترین مراتب وجودی را داراست. درنتیجه، انسان نه</strong><strong>‌</strong><strong>تنها هدفمند ایجاد شده، بلکه جاودانه است و در مراتب متفاوتی از وجود، زندگی خود را ادامه خواهد داد. </strong> <strong>روش پژوهش در این مقاله، توصیفی </strong><strong>–</strong><strong> تحلیلی است که با استفاده از منابع اصلی انجام ‌پذیرفته  است. </strong>

دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 17 64 2017 12 16 ش بررسی دیدگاه کیث وارد پیرامون زمانمندی خدا با تکیه بر آرای ملاصدرا1 51 70 4492 10.22099/jrt.2017.4492 FA فائزه زارعیان دانشجوی دکتری دانشگاه اصفهان فروغ السادات رحیم پور دانشیار دانشگاه اصفهان سید مهدی امامی جمعه استادیاردانشگاه اصفهان جنان ایزدی استادیار دانشگاه اصفهان، گروه فلسفه اسلامی Journal Article 2017 02 18 ش <strong>یکی از مباحث برجسته</strong><strong>‌</strong><strong>ی الهیاتی پرداختن به صفت ازلیت خداوند است. درباره</strong><strong>‌</strong><strong>ی مبحث ازلیت دو دیدگاه وجود دارد: فرازمانی و زمانمندی. غالب فیلسوفان قرون وسطی و نیز فلاسفه</strong><strong>‌</strong><strong>ی جهان اسلام درباره</strong><strong>‌</strong><strong>ی ازلیت خداوند دیدگاه فرازمانی داشتند که براساس آن، خداوند موجودی غیر‌زمانمند فرض می‌شود که برای او درنظرگرفتن آغاز و انجام زمانی بی‌معناست. در دیدگاه زمانمندی که توسط برخی از فیلسوفان دین معاصر مطرح شده است، ازلیت خداوند رنگ</strong><strong>‌</strong><strong>وبویی زمانی می‌یابد و به این معناست که خدا در همه</strong><strong>‌</strong><strong>ی زمان‌ها بوده، هست و خواهد بود. </strong> <strong>این مقاله می‌کوشد با واکاوی آثار کیث وارد که در زمره‌ی فیلسوفان متأله معاصر قرار دارد، استدلال‌های او را در مقام توجیه زمانمندی خدا تحلیل نماید و بدین</strong><strong>‌</strong><strong>وسیله، تقریری روشن از دیدگاه او درخصوص ارتباط خدا با موجودات زمانمند ارائه کند. همچنین می‌کوشد با عرضه</strong><strong>‌</strong><strong>ی دیدگاه کیث وارد به نظام فلسفی ملاصدرا، به ارزیابی آرای وی بپردازد و درنهایت نشان دهد که براساس شیوه</strong><strong>‌</strong><strong>ی خاص حکمت صدرایی، چگونه می‌توان ضمن حفظ دیدگاه فرازمانی درباب ازلیت خداوند، تفسیر معقولی از ارتباط خدا با موجودات مادی ارائه داد. </strong>

دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 17 64 2017 12 16 ش رابطه‌ی نظام علمی حق‌تعالی با نظام عینی موجودات از دیدگاه ابن‌سینا و اسپینوزا 71 94 4493 10.22099/jrt.2017.4493 FA اکبر عروتی موفق استادیار دانشگاه بوعلی سینا همدان ابوالقاسم اسدی مدرس دانشگاه فرهنگیان همدان Journal Article 2017 01 03 ش <strong>رابطه‌ی نظام علمی حق‌تعالی با نظام عینی موجودات یکی از مسائل بسیار مهم در الهیات فلسفی است. ابن‌سینا واسپینوزا</strong><strong> به‌منزله‌ی دو تن از بزرگ‌ترین فیلسوفان خردگرای</strong><strong> اسلامی و غربی، با تبیین نظام علمی باری‌تعالی، نسبت بین این نظام را با نظام عینی موجودات مورد بررسی قرار داده‌اند . به‌رغم تفاوت‌های بنیادین در اندیشه‌ی این دو فیلسوف، شباهت‌های شایان توجهی در پاسخ آن‌ها به این مسأله وجود دارد. هر دو فیلسوف علت صدور معالیل مختلف را علم موجود در ذات باری‌تعالی می‌دانند. .به‌نظر هر دو فیلسوف، بین اعیان موجودات و وجود علمی آن‌ها تطابق کاملی وجود دارد. از نظر اسپینوزا، این تطابق را باید فقط نوعی توازی بین حالات بُعد و فکر دانست، درحالی‌که در نظر ابن‌سینا، این تطابق و هماهنگی ناشی از این است که نظام عینی موجودات معلول نظام علمی آن‌ها است. </strong>

دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 17 64 2017 12 16 ش بررسی دو رویارویی با عیسی مسیح در اندیشه‌ی آلبرت شوایتسر 95 114 4494 10.22099/jrt.2017.4494 FA جعفر فلاحی استادیار گروه ادیان و عرفان دانشگاه سمنان Journal Article 2016 11 19 ش <strong>آلبرت شوایتسر، متأله لوتری‌مذهب مسیحی سده‌ی بیستم، به‌واسطه‌ی تحقیقاتش درباره‌ی عیسای تاریخی، نامی شناخته‌شده است. در این تحقیقات، عیسی فردی است متأثر از نگاه فرجام‌شناختی یهودیتِ متأخر که به‌اشتباه برای خود نقشی در تحولات آخر‌الزمانی قائل می‌شود. به نظر می‌رسد این نتیجه نقطه‌ی ختم اهمیت عیسی مسیح در اندیشه‌های شوایتسر باشد، اما وجه دیگری از رویارویی او با مسیح را باید در تأملات اخلاقی و معنوی او جست‌وجو کرد. شوایتسر که به جایگاه اراده در وجود بشری اهمیت می‌دهد، عیسی را به‌سبب یکی‌کردن اراده‌اش با اراده‌ی خداوند می‌ستاید و اهمیت او را برای دین‌داران مسیحی در </strong><strong>پیروی از او در این </strong><strong>راه می‌داند. اشارات شوایتسر در نامه‌ها و برخی مواعظش نشان‌دهنده‌ی دلالت‌های الهیاتی بعضی از بن‌مایه‌های مهم غیرالهیاتی اوست؛ بین مفاهیم اخلاقی اراده‌ی معطوف به حیات، اراده‌ی معطوف به محبت و حرمت حیات و مفاهیم دینی محبت و ملکوت که از تعالیم عیسی مسیح‌اند قرابت جالب‌توجهی وجود دارد.</strong>

دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 17 64 2017 12 16 a مقایسه‌ی جوهر از دیدگاه ابن‌سینا و بارکلی 115 136 4495 10.22099/jrt.2017.4495 FA مجتبی جعفری دانشیار دانشگاه اصفهان سهیلا قلی پور دانشجوی دکترای دانشگاه آزاد واحد نجف آباد الهه السادات سجاددوست دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد واحد نجف آباد / دبیر آموزش و پرورش Journal Article 2016 06 14 a <strong>از مسائل و مباحث مهم فلسفی که قدمتی بیش از دوهزار سال دارد و از آغاز پیدایش حکمت در یونان باستان مورد بحث بوده است مسأله‌ی جوهر است، اما سرنوشت جوهر در حکمت سینوی به برکت تمایز وجود و ماهیت دگرگون شده و یک‌باره راه خود را از وجود جدا کرده است.</strong><br /> <strong>ابن‌سینا مقسم جوهر و عرض را ماهیت اشیاء دانسته و مقولات ارسطویی را بر ماهیت اشیای موجود تطبیق داده است. نوشتار حاضر باتوجه به جایگاه و اهمیت بحث جوهر در تفکر ابن‌سینا و بارکلی با رویکردی مسأله‌محور، به بررسی ابعاد و زوایای مختلف این مقوله در حکمت سینوی و بار کلی می‌پردازد.بدین‌ترتیب کاوش از چیستی و تطوّر معرفتی جوهر، مقسم جوهر و اعراض، چگونگی حصر تقسیمات جوهر و موضع ابن‌سینا و بار کلی در باب جوهریت واجب تعالی، مهمترین مسائلی است که در این نوشتار مورد پژوهش قرار می‌گیرد.</strong>

دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 17 64 2017 12 16 ش پدیدارشناسی دین و هرمنوتیک نزد میرچا الیاده 137 150 4496 10.22099/jrt.2017.4496 FA مهدی لک زایی استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب سید حمید موسویان دانشجوی دانشگاه ادیان و مذاهب Journal Article 2017 01 02 ش <strong>میرچا الیاده به‌عنوان یک متفکر اثرگذار در حوزه‌ی مطالعات ادیان شناخته می‌شود. او در مواجهه</strong><strong>‌</strong><strong> با ادیان می‌کوشد روش متفاوتی را پی افکند. در این مقاله درپی آنیم که رویکرد الیاده به دین را بررسی نموده، اشکالات او به روش‌های دیگر مطالعه‌ی ادیان را تحلیل کنیم. </strong> <strong>ازنظر الیاده، توجه به تاریخ ادیان، در کنار بهره</strong><strong>‌</strong><strong>گیری از پدیدارشناسی دین و هرمنوتیک، نگاهی دگرگونه به مناسک و آموزه‌های دینی را موجب می‌شود. لذا او روش تکاملی و تجربی و به‌عبارتی، فارغ</strong><strong>‌</strong><strong>دلانه را موردنقد قرار می‌دهد. در این رویکرد، اسطوره و نماد در مطالعه</strong><strong>‌</strong><strong>ی ادیان جایگاه ویژه‌ای پیدا می‌کنند. به</strong><strong>‌</strong><strong>عقیده</strong><strong>‌</strong><strong>ی او، انسان دین</strong><strong>‌</strong><strong>ورز، زمان و مکان و کل جهان را در ارتباط با امر مقدس درک می</strong><strong>‌</strong><strong>کند. جهان برای این انسان در صورتی معنادار است که محل تجلی امر مقدس باشد. مناسک نیز تکرار شرایط اولیه</strong><strong>‌</strong><strong>ی قدسی است. </strong>