دانشگاه شیرازفصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز2251-6123134720130823A Review of the Concept of Concrete Possible Worlds and how Transcendent Wisdom Can Criticize Itجهانهای ممکن انضمامی و نقد آن از دیدگاه حکمت متعالیه128245410.22099/jrt.2013.2454FAمصطفیزالیدانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه تهرانروح اللهعالمیدانشیار فلسفه دانشگاه تهرانمهدیقوام صفویدانشیار فلسفه دانشگاه تهرانJournal Article20120518The concept of possible worlds was borne in analytic philosophy. It had an important role in overcoming the skepticism which was resulted from new empiricism and rejected modal logic. This led to a vast discussion around the nature of the concept of possible worlds. Some philosophers considered possible worlds as abstract and possible states of the affairs of this actual world. Some others, the most important of who is David Lewis, using the approach called reductive nominalism have considered all the possible worlds as concrete. According to this approach there exist other concrete worlds in addition to this actual one; so modal notions must be defined based on non modal notions. <br />In this paper, first we describe Lewis's theory. Then we discuss some objections to his theory. Finally, based on the theories of Islamic philosophers, we will show how modal notions can be extracted from reality and so there is no need to assume plural concrete possible worlds in order to explain modal notions.ظهور مفهوم جهانهای ممکن در فلسفهی تحلیلی معاصر و تأثیر فراوان آن در غلبه بر تشکیک تجربهگرایی جدید مبنی بر نفی منطق وجهی، به مباحث فراوانی پیرامون ماهیت این مفهوم منجر شده است. عدهای از فلاسفه جهانهای ممکن را اموری انتزاعی و چونان وضعیت ممکن امورِ همین جهان واقعی قلمداد کردهاند. در مقابل، برخی دیگر از فلاسفه که چهرهی برجستهی آنها دیوید لویس است با اتخاذ رویکردی که از آن تعبیر به نامگرایی تقلیلی میشود، تمامی جهانهای ممکن را بالفعل میپندارند. بر این اساس، جهانهای انضمامیِ دیگری غیر از جهانِ بالفعل وجود دارند و مفاهیمِ وجهی با استناد به مفاهیم غیروجهی تبیین میشود. در این مقاله، پس از طرح نظریهی لویس، به برخی از انتقادات مطرحشده به نظریهی او اشاره میشود. سپس با استناد به قول حکمای مسلمان نشان داده میشود که چگونه مفاهیم وجهی را از واقعیت عینی میتوان استنتاج کرد و برای تبیین مفاهیم وجهی، نیاز به فرض جهانهای کثیرِ انضمامی نیست.https://jrt.shirazu.ac.ir/article_2454_49e1f8d5b93dda81fb8f400d0ebd825a.pdfدانشگاه شیرازفصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز2251-6123134720130823The Relationship between Language of Religion and Truthرابطه زبان دین و صدق2952245510.22099/jrt.2013.2455FAسید مرتضیحسینی شاهرودیاستاد دانشگاه فرودسی مشهدوحیدهفخاراستادیار دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20110708The question of the truth of language of religion is among the key questions in the field of religion language. The importance of this issue for religious scholars originates from the fact that most religious beliefs of the believers are retrieved from the doctrines expressed in religion language. <br />From the perspective of epistemology, knowledge achieving concerning religious beliefs is possible if they are true. In addition, from the perspective of religious faith, false doctrines in religion language are in contrast with God's absolute knowledge and benevolence. <br />In this paper, a brief review of truth theories is presented and then three main topics of the truth of religion language are studied as: capacity of religious language to be described as true, the possibility for human understanding to achieve the truth of religion language, the criteria of authority of religious beliefs if achieving their truths is impossible.یکی از پرسشهای اساسی که در حوزهی زبان دین در خور طرح است پرسش از صدق زبان دین است. این مسأله از منظر متفکران دینی، حایز اهمیت است، چراکه اعتقادات و باورهای دینی مؤمنان برگرفته از آموزهها و گزارههایی است که در زبان دین بیان شده است و از منظر معرفتشناسی، حصول معرفت در پرتو احراز صدق باورها امکانپذیر است. علاوه بر این، از منظر ایمان دینی، وقوع گزارههای کاذب در زبان دین با علم مطلق و خیرخواهی خداوند ناسازگار است. در این نوشتار، ضمن مرور اجمالی نظریههای صدق، مسألهی صدق زبان دین در سه محور کلی«قابلیت اتصاف زبان دین به صدق»، «امکان دستیابی به صدق زبان دین در مرتبهی فهم بشری» و«معیار و ملاک حجیّت باورهای دینی در صورت عدم امکان دستیابی به صدق» مورد بررسی قرار گرفته است.https://jrt.shirazu.ac.ir/article_2455_86f352ba06ea90542222d7fe95592e7c.pdfدانشگاه شیرازفصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز2251-6123134720130823A Comparative Study of the Theory of the Truth and the Theory of Justification and the Role of God in them in the Epistemological Systems of Sadra'is and Cartesian Philosophersبررسی و مقایسهی نظریهی صدق و توجیه معرفت و جایگاه خدا در آن در نظام معرفتشناختی فیلسوفان صدرایی و دکارتی5374245610.22099/jrt.2013.2456FAقاسمکاکاییاستاد دانشگاه شیرازحسنرهبردانشجوی دکتری فلسفه دانشگاه ایلامJournal Article20120201The followers of transcendent wisdom believe in correspondence theory among the theories of the truth. In their opinion a proposition is true if it corresponds to the "Fact- itself" which is more general than object and subject (mind). Among Cartesians, it is only Spinoza who defends the correspondence theory. The other Cartesians consider clarity and distinction as the criteria of the truth. In epistemology there are two approaches to the justification: internalism and externalism. Both Sadra'i and Cartesian philosophers believe in internalism. But Sadra'is consider foundationalism as the criterion of justification. <br />Anyhow, Cartesians emphasize on the role of God in both the justification and the theory of the truth. Discard said that because there is a God who does not deceive us, we can gain true knowledge. <br />Also Sadra'i philosophers believe in an outstanding role of God in epistemology. Mulla Sadra considers inspiration and enlightening by God as the most certain knowledge. In this paper we will compare the true and the justification theories in the epistemological systems of these two groups of philosophers.فیلسوفان حکمت متعالیه از میان نظریههای صدق، به مطابقت معتقدند. آنان گزارهای را صادق میشمارند که با عالم واقع، اعم از ذهن و عین، و به عبارتی با نفس الامر مطابق باشد. در میان فیلسوفان دکارتی، تنها اسپینوزا از نظریهی مطابقت دفاع میکند و سایر دکارتیان ملاک صدق را وضوح و تمایز میدانند. در باب توجیه معرفت، معرفتشناسان نظریههای توجیه را در دو قالب درونگرایی و برونگرایی تقسیم میکنند. فیلسوفان صدرایی و دکارتی، هر دو به درونگرایی معتقدند، با این تفاوت که صدراییان صرفاً از نظریهی مبناگرایی، چونان ملاک توجیه نام میبرند. <br /> با تمام این اوصاف، فیلسوفان دکارتی از جایگاه والای خدا در توجیه و صدق معرفت نام میبرند و فیلسوفان حکمت متعالیه نیز نقش برجستهای را در معرفتشناسی خویش برای خداوند قائل هستند. چنانکه دکارت وجود خداوند و فریبکار نبودن او را ملاک توجیه معرفت میداند و ملاصدرا نیز الهام و اشراق خداوند را یقینیترینِ معارف انسان میداند. نویسندگان در این مقاله تلاش دارند تا نظریهی صدق و توجیه معرفت را در معرفتشناسیِ این دو گروه از فیلسوفان، با نگاه مقایسهای، تبیین و تشریح نمایند و وجوه اختلاف و اشتراک آنان را نمایان سازند.https://jrt.shirazu.ac.ir/article_2456_a7b274ea9954740d18653c8b57803e5c.pdfدانشگاه شیرازفصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز2251-6123134720130823A Critiqual Study of Erich Fromm's View on Causes of Human's Tendency to Religionبررسی و نقد دیدگاه اریک فروم در باب گرایش انسان به دین7594245710.22099/jrt.2013.2457FAطاهرهقشقاییکارشناس ارشد فلسفه دانشگاه زنجانحسیناترکاستادیار دانشگاه زنجانJournal Article20120310This paper Studies the causes of human's tendency toward religion from Erich Fromm's point of view. There are different approaches to this issue: sociological, psychological and philosophical-theological. Fromm believes that two agents cause human beings to go toward religion: first, the need to common outlook and second, escaping responsibility. Since these two factors have been permanent in human history, his tendency to religion has been permanent too. Fromm believes that human's tendency to religion has had unpleasant results such as: establishing unjust and opinionated religious governments, emergence of religious scholar class who misused religious concepts, and multiple wars. Fromm's viewpoints on human's tendency to religion have been faced some objections. Common outlook is a result of Religiousness not a cause of tendency toward a religion. Escaping responsibility also is not a tendency agent toward a religion. For religion itself creates responsibility, and that is way some people do not accept any religion. Those unpleasant results which Fromm counted for religion cannot be generalized to all religions.این مقاله به بررسی علل گرایش انسان به دین، از دیدگاه اریک فروم میپردازد. رویکردهای مختلف جامعهشناختی، روانشناختی و فلسفی - الاهیاتی، در این مسأله وجود دارد. اریک فروم دو عاملِ نیاز به نگرش مشترک و همگانی، و مسؤولیتگریزی را سبب گرایش انسان به دین بیان کرده است. از آنجا که این دو نیاز در بشر دائمی است، گرایش به دین نیز در طول تاریخ، همیشگی بوده است. فروم معتقد است گرایش به دین، پیامدهای ناگواری دارد؛ مانند پیدایش حکومتهای ستمگر و مستبد دینی، ظهور طبقهی عالمانِ دینی سوءاستفادهگر و بروز جنگهای متعدد. دیدگاههای اریک فروم در باب منشأ گرایش به دین اشکالاتی دارد: به نظر میرسد که وی مرتکب مغالطه شده و پیدایش نگرش مشترک در سایهی دین واحد را، که نتیجهی دینداری است، علت فاعلی گرایش انسان به دین بیان کرده است. همچنین مسؤولیتگریزی عامل گرایش به دین نیست؛ چراکه دین، خود، مسؤولیتآور است و به سبب همین ویژگی است که برخی، از پذیرش آن سر باز میزدند. لوازم ناگواری که فروم برای گرایش به دین برشمرده است دربارهی همهی ادیان صادق نیست.https://jrt.shirazu.ac.ir/article_2457_b8b41a6e48b1d9452879132b344ac70c.pdfدانشگاه شیرازفصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز2251-6123134720130823A Comparative Study of the Concept of Faith from Mulla Sadra's and Jaspers' Viewpointsمقایسهی ایمان وحیانی صدرا و ایمان فلسفی کارل یاسپرس95136245810.22099/jrt.2013.2458FAلالهحقیقتاستادیار دانشگاه شیرازالههزارعدانشجوی دکتری دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20110403Faith is one of the central concepts in religious thought and in philosophy of religion. But there is not a unique understanding of this concept among theologians and philosophers. Some define faith as belief in proposition and others, criticizing the propositional view of faith, define it as facing God, belief in God, and committing to him. <br />In this paper we will compare the views of two philosophers from two different cultures in this subject. We should consider both revelational and philosophical elements in Mulla Sadra's concept of faith while Jaspers' faith is not based on revelation but only on his philosophical concepts such as existence and its different levels, God and transcendence, human's freedom and free will, and historical and subjective dimensions of the truth. Mulla Sadra has a propositional view in this relation and sees faith as an epistemological issue. So we can find some similarities between these two thinkers. ایمان یکی از مهمترین موضوعات دین و فلسفهی دین است و در واقع، گوهر دینداری محسوب میگردد. واژهی ایمان به وفور در قرآن و کتب مقدس به کار رفته است؛ به همین دلیل، فهم و طلب آن از نظرگاه تمام معتقدان به خدا مهم بهنظر میرسد و هر کس در قلمرو خود سعی میکند معنای این کلمه و منظور خداوند از کاربرد آن را دریابدایمان در طول تاریخ، باعث بحثهای دامنهداری،چه در میان متکلمان اسلامی و چه در میان فیلسوفان دین گردیده است، به صورتی که دستهای ایمان را از سنخ اعتقاد به گزارهها و دستهای با نقد تلقی گزارهای از ایمان، آن را به رویایی با خدا و اعتماد و دل سپردن به او تعریف میکنند.<br /> در مقالهی حاضر، در میان اقوال و آرایی که در مورد ایمان بیان شده ما به بررسی دیدگاه ملاصدرا، فیلسوف مسلمان ایرانی و کارل یاسپرس، فیلسوف اگزیستانسیالیست آلمانی پرداختهایم و برآنیم تا پس از بیان یک پیشینهی کوتاه از مسألهی ایمان در میان متکلمان اسلامی و نقل قول چند متفکر غربی در باب ایمان، به بیان و مقایسهی مسألهی ایمان از دیدگاه این دو فیلسوف بپردازیم و در نهایت، نظریات آنها را باهم مقایسه نماییم. ایمان ملاصدرا ایمان برخاسته از وحی و از سنخ ایمان مذهبی است. وی دارای تلقی گزارهای و دارای رویکردی معرفتگرایانه است و حقیقت ایمان را علم و تصدیق میداند و عمل را از ارکان ایمان نمیشمارد. نظر صدرا در بحث ایمان، برگرفته از نظریهی اصالت وجود، تشکیک وجود و ... میباشد، ولی ایمان مد نظر یاسپرس ایمان فلسفی نام دارد که مبتنی بر وحی نیست و گونهای تجربهی فراگیرنده محسوب میگردد. ایمان فلسفی یاسپرس برگرفته از چند اصل اساسی فلسفهی وی میباشد، از جمله: وجود و مراتب آن، خدا و تعالی، آزادی و اختیار انسان، تاریخی و انفسی بودن حقیقت.https://jrt.shirazu.ac.ir/article_2458_bf67e799865f63ce66ce24b9ffefc632.pdfدانشگاه شیرازفصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز2251-6123134720130823The Bhakti (Devotional Worship) in Hinduismبهکتی (آیین پرستش عاشقانه) در هندوییسم137152245910.22099/jrt.2013.2459FAسعیدگراونداستادیار گروه ادیان و عرفان دانشگاه شهید مدنی آذربایجانJournal Article20110510Bhakti or Devotional Worship is a form of Vishnu thought that has its roots in the history of Hinduism. This ritual exists in various traditions and movements throughout the south and north India and it underwent numerous changes made by different theologians and philosophers. The elements of this form of religion and its effect could be studied and identified in Vedas, Upanishads, Bhagavatism, literature of epic era and other theologians, Sutras and eventually in thought of interpreters of mystical thought of Ramanuja and the other Vishnu theologians. In this paper, first we will discuss the signs of this way of rituals in various periods of the history of Hinduism and then we will show the complexity of philosophical thought and simplicity of thought based on Bhakti.بهکتی یا آیین پرستش عاشقانه صورتی از تفکر ویشنویی است که ریشه در تاریخ هندوئیسم دارد. این آیین طی جریانها و سنتهای گوناگون در جنوب و شمال هند مطرح میشود و از سوی حکیمان و متألهان مختلف دستخوش تحولات بسیار میگردد.<br /> آثار و عناصر این صورت از دینداری در وداها، اوپانیشادها و در آیین بهگوت، ادبیات دورهی حماسی، پورانهها، سوترهها و در نهایت در اندیشهی شارحان مکتب ودانته بهویژه در تأملات عرفانی رامانوجه و دیگر متألهان ویشنویی شایان بررسی و شناسایی است.<br /> در این نوشتار، سعی بر آن است که ابتدا به نشانههای این شیوه از صور اعتقادی در دورههای مختلف تاریخ تفکر هندویی پرداخته شود، سپس از پیچیدگی اندیشههای فلسفی و سهولت تفکر معطوف به پرستش عاشقانه سخن به میان آید.https://jrt.shirazu.ac.ir/article_2459_150b737d7423424a70f2834d74daf0e2.pdfدانشگاه شیرازفصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز2251-6123134720130823Oriental Philosophy and Wisdom of Selfness According to Iqbal Lahooriحکمت خودی و فلسفه شرقی در نگاه اقبال لاهوری153172246010.22099/jrt.2013.2460FAعزیزاللهسالاریاستادیار دانشگاه صدا و سیما و دانشگاه آزاد اسلامی واحد بهبهانJournal Article20120305Allama Iqbal Lahoori is the theorist of wisdom of selfness who sees wisdom as mixed with pain and love. He believes in wisdom, nationality, andself confidence which rises from the depth of human nature, creation and truth. This wisdom has consequences such as dynamism, resistance, and transcendence. Iqbal's worldview is rest on an oriental and lightened mysticism and intellect which not only reject the western reason (Secularism, Feminism, Marxism, Nihilism and Nationalism) but also stress on an ideal man who possesses both a divinely given intellect and a dynamic and resistant heart which can fight against the injustice and oppression.علامه اقبال لاهوری نظریهپرداز فلسفه و حکمت خودی است که حکمت درآمیخته با درد و عشق و نیز عشق همراه با حکمت و خردورزی و خودباوری را که از ژرفای فطرت، خلقت و حقیقت برخاسته، بیان میدارد. پیامدهای چنین حکمتی عبارتاند از: حرکت، حرارت، تپش، کوشش، مقاومت، پویایی، رهایی و تعالی:<br /> ای خوش آن کو از خودی آیینه ساخت و اندر آن آیینه عالم را شناخت (16، ص: 428)<br /> نقطهی نوری که نام او خودی است زیر خاک ما شرار زندگی است<br /> (9، ص: 14)<br /> یا:<br /> تو خودی اندر بدن تعمیر کن مشت خاک خویش را اکسیر کن<br /> (16، ص: 419)<br /> نظام دیدگاهی اقبال گونهای خرد و عرفان نورانی شرقی است که افزون بر نفی خرد غربی (سکولاریزم، فمنیسم، مارکسیسم، اپیکوریسم، نیهیلیسم، ناسیونالیسم، آمپریالیسم و ...) بر ابعاد گوناگون شخصیتی یک انسان آرمانی تأکید میورزد؛ انسانی که هم دارای خرد رحمانی و هم صاحبدل، پرتپش، پویا و ستمسوز است.https://jrt.shirazu.ac.ir/article_2460_e4039189e1d4bb858a38f4f62cf4d86c.pdfدانشگاه شیرازفصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز2251-6123134720130823Skepticism and Rationality:Ghazali, Hume, and Kantشک و عقلانیت: غزالی، هیوم و کانت173191246110.22099/jrt.2013.2461FAخسروباقری نوع پرستاستاد دانشگاه تهرانمحمدظهیرباقری نوع پرستکارشناس ارشد فلسفه دانشگاه یورکJournal Article20111127Considering three philosophers – Ghazali , Hume, and Kant – we perceive that they were at grips with skepticism and each had a different attitude towards it. While Hume remains in a skeptical sphere, Ghazali and Kant offer solutions for skepticism, although their solutions differ largely. Criticizing Aristotle’s view on essential necessity, Ghazali expands Avicenna’s emphasis on experimentation and, in effect, negates the necessary relation between cause and effect. Ghazali preceded Hume in this regard for some 6 centuries and put forward Hume’s main idea. In order to overcome skepticism, Kant appealed to rationality and it’s <em>a</em> <em>priori</em> backgrounds, while Ghazali put forward God’s will and put the emphasis on the inner direct experience. It will be argued that God’s deeds, rationality and faith should be compatible in principle.با بررسی سه متفکر، یعنی غزالی، هیوم و کانت، ملاحظه می کنیم که هر سه با شک مواجه بودند اما با نگرشهایی متفاوت با آن رویارو شده اند. در حالی که هیوم در فضای شکاکیت باقی می ماند، غزالی و کانت، راه حل هایی برای شکاکیت فراهم می آورند، هر چند راه حل های آنان با یکدیگر تفاوت اساسی دارد. محور بحث ما در باب شکاکیت و نظر این سه متفکر، رابطه علت و معلولی است. غزالی با نقد دیدگاه ارسطو در باب ضرورت ماهوی، راه ابن سینا را در تاکید بر تجربه توسعه بخشیده و در نتیجه، رابطه ضروری بین علت و معلول را نفی کرده است. غزالی در این خصوص از هیوم سبقت جسته و جان مایه اندیشه وی را در حدود 6 قرن پیش از او مطرح کرده است. اما در حالی که کانت برای غلبه بر شکاکیت هیومی، به عقلانیت و زمینه های پیشینی عقل توسل جسته، غزالی مشیت و اراده خدا را مطرح کرده و به تجربه مستقیم درونی بها داده است.https://jrt.shirazu.ac.ir/article_2461_0ea311cd2cd320d8a4b1a766dd6bc9ff.pdf