دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 26 2 2026 08 23 Revisiting the Challenge of Empirical Sciences to Philosophy in Demonstrating the Soul's Immateriality بازکاوی چالش علوم تجربی با فلسفه در اثبات تجرد نفس 3 17 8802 10.22099/jrt.2026.56237.3415 FA محسن ایزدی دانشیارگروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران. محمد شفیعی دانشجوی دکتری فلسفه و کلام اسلامی، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران. Journal Article 2026 05 25 <strong>The incorporeality (or immateriality) of the soul is one of the most fundamental issues in Islamic philosophy, for which multiple proofs have been advanced. One such proof is the argument based on the stability of memory. According to its two formulations, memory images cannot be considered material because of their stability in essence or their representational consistency over several stages of recollection. Adopting an interdisciplinary approach and an analytical method, this paper re-examines both senses of stability in light of findings from neuroscience and cognitive psychology. The empirical findings, at both the neurological and psychological levels, present a dynamic and fluid picture of memory that poses a serious challenge to both senses of the stability of memory images. However, contrary to the conclusions of previous research, the paper shows that due to a fundamental methodological difference between philosophy (which relies on knowledge by presence) and empirical sciences (which rely on external observation), the empirical explanations offered cannot bring about any change in the philosophical conception of the stability of memories.</strong> تجرد نفس از بنیادی‌ترین مسائل فلسفة اسلامی است که دلایل متعددی برای اثبات آن اقامه شده است. یکی از این دلایل، استدلال برپایة ثبات صور خاطرات است که مطابق دو تقریر آن، صور خاطرات به‌دلیل ثبات در ذات یا حکایتگری طی چند مرحله یادآوری، نمی‌توانند مادی تلقی شوند. مقالة حاضر با رویکردی میان‌رشته‌ای و به‌روش تحلیلی، هر دو معنای ثبات را در پرتو یافته‌های علوم اعصاب و روان‌شناسی شناختی بازخوانی می‌کند. یافته‌های علوم تجربی در دو سطح عصب‌شناسی و روان‌شناسی، تصویری پویا و سیال از حافظه ارائه می‌دهند که با هر دو معنا از ثبات صور خاطرات، چالش جدی دارد. بااین‌حال، مقاله نشان می‌دهد که برخلاف جمع‌بندی پژوهش‌های پیشین، به‌دلیل تفاوت روشی بنیادین در دو استدلال محل بحث، میان فلسفه با اتکاء به علم حضوری و علوم تجربی با اتکاء به مشاهدة بیرونی، تبیین‌های تجربی ارائه‌شده، نمی‌توانند در تلقی فلسفی از ثبات خاطرات، تغییری ایجاد کنند. https://jrt.shirazu.ac.ir/article_8802_9ff6224cce4cd3dd156240eb0ac68305.pdf