دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 26 2 2026 08 23 Exploring the Possibility of Realizing Strong Artificial Intelligence from the Perspective of Islamic Philosophy بررسی امکان تحقق هوش مصنوعی قوی از دیدگاه فلسفه اسلامی 19 34 8793 10.22099/jrt.2026.56329.3420 FA امیرحسین بابازاده دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه و کلام اسلامی، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران عیسی محمدی نیا استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. Journal Article 2026 06 05 <strong>The question of whether Strong artificial intelligence could be realized—possessing attributes of the rational soul such as self‑awareness, cognition, semantic understanding, and mental states—has in recent years become a central topic in scientific discussions, particularly within the field of philosophy of artificial intelligence. Drawing upon the foundations of Islamic philosophy, especially the doctrines of Peripatetic philosophy Illuminationist philosophy and Transcendent Philosophy, it can be argued that the realization and attachment of a soul to an artificial entity appears impossible. In both the Peripatetic and Illuminationist traditions, only a body that meets specific conditions can possess the capacity to receive the rational soul. First, it must possess a particular course of temperamentary equilibrium and elemental harmony; second, it must be a natural body endowed with organic instruments and faculties necessary for vital activities. These conditions are realized only in certain natural bodies, such as those found in plants and animals, and not in artificial bodies. Within Transcendent Philosophy, although these conditions are also acknowledged, the principle of the corporeal origination of the soul—according to which the soul emerges from the body itself—has led some researchers to assume that the realization of the rational soul within an artificial structure could be readily accepted. However, a closer analysis indicates that the doctrine of the soul’s corporeal origination is itself restricted by specific conditions and by no means implies that the soul can arise from any type of body or matter. Accordingly, from the perspective of Islamic philosophy, the possibility of realizing Strong artificial intelligence and the emergence of the rational soul within an artificial system must be regarded as untenable.</strong> مسئلة امکان تحقق هوش مصنوعی قوی که واجد شئونی از نفس ناطقه، همانند خودآگاهی، ادراک، معنافهمی و حالات ذهنی باشد، در سال‌های اخیر به یکی از محورها‌ی بحث در محافل علمی به‌ویژه در حوزة مطالعات فلسفة هوش مصنوعی تبدیل شده است. با اتکاء به مبانی فلسفة اسلامی، به‌‌ویژه آراء حکمت مشاء، حکمت اشراق و حکمت متعالیه، می‌توان نشان داد که تحقق و تعلق نفس در یک موجود صناعی ناممکن به‌نظر می‌رسد؛ چراکه در حکمت مشایی و حکمت اشراقی، تنها جسمی استعداد پذیرش نفس ناطقه را دارد که نخست، از سیر اعتدال مزاجی و هماهنگی عنصری خاصی برخوردار باشد و دوم، طبیعیِ آلی بوده و ابزار و قوای لازم برای افعال حیاتی را در خود داشته باشد. این شروط تنها در برخی اجسام طبیعی با ساختارهایی نظیر اجسام نباتات و حیوانات رخ می‌دهد. در حکمت متعالیه نیز با آنکه شروط مذکور پذیرفته می‌شود، اما باتوجه‌به اصل جسمانیة‌ الحدوث بودن نفس و اینکه نفس برخاسته از خود جسم است، برخی پژوهشگران چنین پنداشته‌اند که تحقق نفس ناطقه در یک ساختار مصنوعی به آسانی قابل پذیرش خواهد بود. بااین‌حال، تحلیل دقیق‌تر نشان می‌دهد که جسمانیة ‌الحدوث بودن نفس ازنگاه ملاصدرا نیز مقید به شرایط خاصی است و به‌هیچ‌‌روی به‌معنای امکان پیدایش نفس در هر نوع جسم و ماده‌ای نیست. براین‌اساس، ازمنظر مکاتب فلسفی مشائی، اشراقی و صدرایی، امکان تحقق هوش مصنوعی قوی و ظهور نفس ناطقه در یک سامانة صناعی را باید منتفی دانست. https://jrt.shirazu.ac.ir/article_8793_1528bd61c494418fb2a7f4d2529c2483.pdf