دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 26 1 2026 04 21 Mental Existence in Sadrian Philosophy: Stronger or Weaker? An Analysis of Its Foundations and Implications وجود ذهنی در حکمت صدرایی: اقوی یا اضعف؟ واکاوی مبانی و لوازم 37 48 8670 10.22099/jrt.2026.55587.3370 FA حسین خرسندی امین دانشجوی دکتری حکمت و فلسفه اسلامی ، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد، ایران. محمدعلی وطن دوست استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد، ایران . علیرضا کهنسال دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد، ایران. Journal Article 2026 02 03 <strong>The distinction between mental and external existence is among the classical categorizations of being in Islamic philosophy. External existence is defined as that in which the quiddity  of an object appears together with its effects, while mental existence is the presence of a quiddity without its external effects. The present study examines whether mental existence is stronger or weaker than external existence. Since mental forms are entirely immaterial, the assumption that mental existence is stronger gains initial plausibility. Yet, as mental existence is tied to the “aspect of non-entailment of effects,” it also appears weaker. This paper first investigates the strength or weakness of mental existence independently of Mulla Sadra’s views and then analyzes the issue based on his philosophy. Through a detailed examination of the nature of both mental and external existence, and by presenting several arguments, the study explores Sadra’s two distinct approaches regarding this question. The analysis demonstrates that, ultimately, Mulla Sadra explicitly inclines toward the superiority of mental existence. The paper concludes by critically assessing this claim and reconstructing the reasoning that challenges the supposed strength of mental existence within the Sadrian system.</strong> تقسیم وجود به ذهنی و خارجی، از مباحث تقسیمی وجود است. وجود خارجی، وجودی است که ماهیت متحد با آن، همراه با آثار، و وجود ذهنی وجودی است که ماهیت همراه با آن، بدون آثار است. مسئلة کنونی، بررسی قوت و ضعف وجود ذهنی در مقایسه با وجود خارجی است. باتوجه‌به اینکه تمام صورت‌های ذهنی مجرّدند، این گمان که وجود ذهنی اقوی از وجود خارجی است، قوت می‌گیرد. ازسویی، پیوند وجود ذهنی با حیثیت عدم ترتّب آثار، گمانِ ضعف آن را تقویت می‌کند. نوشتار حاضر، در صدد است قوت و ضعف وجود ذهنی را نخست فارغ از اندیشة ملاصدرا، سپس برپایۀ آرای وی مورد بررسی قرار دهد. بدین‌منظور، با تحلیل حقیقت وجود ذهنی و خارجی و اقامة شواهدی چند، به بررسی این مسئله می‌پردازیم. در ادامه، به تحلیل دیدگاه صدرالمتألهین در این خصوص پرداخته، و دو طرح وی را در این مورد شرح و بسط می‌دهیم. بررسی دو طرح صدرایی نشان از آن دارد که وی در نهایت، به اقوی بودن وجود ذهنی گراییده است. تبیین چرایی ضعف وجود ذهنی در قیاس با وجود خارجی و نقد اقوائیت وجود ذهنی در حکمت صدرایی، دو مهمّی است که این نوشتار بدان می‌پردازد. https://jrt.shirazu.ac.ir/article_8670_a20c623bfe6471ba9e41ea898ae8ca15.pdf