دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 26 1 2026 04 21 The Expantion of Ibn al-Muqaffa's Practical Wisdom in the Stories of Kalilah and Dimnah امتداد حکمت عملی ابن‌مقفع در داستان های کلیله و دمنه 49 63 8664 10.22099/jrt.2026.55889.3388 FA مهدی خیاط زاده استادیار گروه حکمت عملی، موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، تهران، ایران. Journal Article 2026 04 04 <strong>bdullah ibn al-Muqaffa is one of the first Muslim thinkers to have worked in the compilation and translation of works related to practical wisdom. Practical wisdom in Ibn al-Muqaffa's intellectual system means the phronesis or products of practical reason in the field of applying the general rules of voluntary action to its particular instances. The main lines of Ibn al-Muqaffa's thought in this area are: attention to the educational aspect of wisdom, emphasis on the position of reason, attention to religion and its unique role in individual and social happiness, special attention to civil politics, individual and social ethics. These general lines of thought can be seen prominently in Ibn al-Muqaffa's translation of Kalila and Dimna. In the following work, the essence of practical wisdom from Ibn al-Muqaffa's point of view is explained in a descriptive manner, and then the general lines of Ibn al-Muqaffa's thought in the field of practical wisdom are categorized, and finally, these general lines are applied to the main stories of Kalila and Dimna.</strong> عبدالله بن مقفع از نخستین متفکران مسلمان صاحب اثر در حوزۀ تالیف و ترجمۀ آثار مرتبط با حکمت عملی است. حکمت عملی در منظومۀ فکری ابن‌مقفع به‌معنای فرونسیس یا فرآورده­های عقل عملی در حوزۀ تطبیق قواعد کلی عمل ارادی، بر مصادیق جزئی آن است. خطوط اصلی تفکر حکمی ابن‌مقفع در این عرصه، عبارت‌اند از: توجه به جنبۀ آموزشی حکمت، تاکیدبر جایگاه عقل، توجه به دین و نقش بی­بدیل آن در سعادت فردی و اجتماعی، توجه ویژه به سیاست مدنی، اخلاق فردی و اجتماعی. این خطوط فکری کلی در ترجمۀ کلیله و دمنه توسط ابن‌مقفع به‌صورت برجسته­ای قابل مشاهده است. در این مقاله با شیوۀ توصیفی˗تحلیلی و با رویکردی میان‌رشته‌ای که ادبیات، فلسفه و سیاست را در هم می‌آمیزد، چیستی حکمت عملی ازنظر ابن‌مقفع تبیین شده است. در ادامه، خطوط کلی تفکر ابن‌مقفع در حوزۀ حکمت عملی دسته­بندی و در نهایت، این خطوط کلی بر داستان­های اصلی کلیله و دمنه تطبیق داده شده است. https://jrt.shirazu.ac.ir/article_8664_b472fea67daa35d2108efd44b4127cf2.pdf