دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 25 4 2026 02 20 Analysis and Explanation of the Hierarchical Unity of Theoretical and Practical Intellect in Transcendent Philosophy and Its Implications تحلیل و تبیین وحدت ذومرتبۀ عقل نظری و عقل عملی در حکمت متعالیه و آثار و لوازم آن 65 79 8367 10.22099/jrt.2025.54046.3273 FA زینب عبادی دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، دانشکده الهیات و معارف اسلامی ، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. عباس جوارشکیان دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. سید مرتضی حسینی شاهرودی استاد گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. Journal Article 2025 08 19 <strong>In many prevailing approaches, particularly in certain non-Sadrian schools, the theoretical and practical intellects are often examined as two independent and separate faculties, and the ontological and epistemological relationship between them is not clearly explained. The central concern of this study is to analyze and explain the relationship between the theoretical and practical intellects, along with its implications, on the basis of the distinctive principles of Transcendent Philosophy (Hikmat al-Muta‘āliyah), such as the primacy of existence (asālat al-wujūd), the unity of existence, and the unity of the soul and its faculties. In this framework, the relationship departs from dualistic perspectives and is instead presented as a unified, hierarchical structure. The core question addressed in the article is how the unity of the theoretical and practical intellect, and its implications for the analysis of the relation between “is” and “ought,” can be explained according to Sadrian principles, and whether such unity can be affirmed without these foundations. Using a descriptive–analytical method, the study demonstrates that, according to the principles of Transcendent Philosophy, the theoretical and practical intellects are two cognitive aspects of a single reality, whose levels are realized in a correlative and mutually reinforcing manner along the path of the perfection of the rational soul. The findings indicate that this unity provides a philosophical framework for systematically linking “is” and “ought” as well as “knowledge” and “value”—a link that, in addition to its epistemic dimension, extends into existential, ethical, and educational domains.</strong> در رویکردهای رایج به‌ویژه در برخی مکاتب غیرصدرایی، عقل نظری و عقل عملی، اغلب به‌عنوان دو قوة مستقل بررسی می‌شوند و نسبت وجودی و شناختاری میان این دو به روشنی تبیین نمی‌گردد. هدف اصلی این پژوهش، تبیین و تحلیل رابطة عقل نظری و عقل عملی و نیز آثار و لوازم آن براساس مبانی اختصاصی حکمت متعالیه همچون اصالت وجود، وحدت وجود و وحدت نفس با قواست. پرسش محوری آن است که وحدت عقل نظری و عملی و پیامدهای آن در تحلیل نسبت «باید» و «هست»، چگونه براساس مبانی حکمت صدرایی قابل تبیین است و آیا بدون این مبانی می‌توان از چنین وحدتی سخن گفت؟ این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی نشان می‌دهد که براساس مبانی حکمت متعالیه، عقل نظری و عقل عملی دو شأن ادراکی از یک حقیقت واحدند و مراتب آن‌ها به‌صورت تلازمی و هم‌افزا در مسیر استکمال نفس ناطقه تحقق می‌یابد. یافته‌های تحقیق حاکی از آن است که این وحدت، چارچوبی فلسفی برای تبیین پیوند نظام‌مند میان «هست» و «باید» و نیز «دانش» و «ارزش» را فراهم می‌سازد؛ پیوندی که افزون بر ساحت معرفتی، در ابعاد وجودی، اخلاقی و تربیتی نیز دارای امتداد است. https://jrt.shirazu.ac.ir/article_8367_ec5f757e12cea5af099764e816e06d2e.pdf