دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 25 4 2026 02 20 Taʿdhīr and the Challenge of Truth-Acceptance in a Networked World: A Philosophical-Theological Analysis Based on Transcendent Theosophy ‌تعذیر و چالش حقیقت‌پذیری در جهان شبکه‌ای؛ واکاوی فلسفی-کلامی بر‌مبنای حکمت متعالیه 81 96 8364 10.22099/jrt.2025.54188.3285 FA عباس فرج زاده دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد فسا، دانشگاه آزاد اسلامی،فسا، ایران. محمد جواد رحمانی گروه معارف اسلامی، واحد مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی، مرودشت، ایران . محمد شریفانی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. Journal Article 2025 09 05 <strong>This study, adopting a philosophical–theological approach grounded in the principles of “Transcendent Theosophy (Ḥikmat al-Mutaʿāliya)”, explores the phenomenon of ‘taʿdhīr’ (self-excusing) and the challenge of truth-acceptance within the networked lifeworld. The main problem is how the multiplicity of narratives and the dominance of intelligent algorithms, instead of strengthening collective rationality, lead to the expansion of epistemic veils and the passivity of both theoretical and practical reason in confronting truth. The study aims to identify the existential and epistemological roots of truth-avoidance in the context of digital and networked societies and to propose a philosophical framework for reconstructing the human’s substantial motion toward truth. Methodologically, it employs an analytical–critical design, combining interpretive analysis of Ṣadrian philosophical and theological texts with empirical data and case studies drawn from the domains of health, politics, and religion. The findings indicate that taʿdhīr in the networked world is not merely a psychological or technological phenomenon but a socio-epistemic condition arising from a deficiency in existential education and the obstruction of the path toward the unity of the intellect and the intelligible. Based on the principles of Transcendent Theosophy (Ḥikmat al-Mutaʿāliya), restoring the capacity for truth-acceptance requires reform on three levels: purification of the soul and rational cultivation, enhancement of philosophical–media literacy for critical engagement with competing narratives, and establishment of epistemic and institutional mechanisms within the networked lifeworld. This interdisciplinary framework opens new horizons for the philosophy of religion and the reconstruction of faith-based rationality in confronting contemporary epistemological and ontological crises.</strong> این پژوهش با رویکردی فلسفی‌ـ‌کلامی، به واکاوی پدیدة تعذیر و چالش حقیقت‌پذیری در زیست‌جهان شبکه‌ای می‌پردازد. مسألة اصلی این است که چگونه کثرت روایت‌ها و سلطة الگوریتم‌های هوشمند، به‌جای تقویت عقلانیت جمعی، موجب گسترش حجاب‌های معرفتی و انفعال عقل نظری و عملی در مواجهه با حقیقت می‌شود. هدف پژوهش، تبیین ریشه‌های وجودی و معرفتی حقیقت‌گریزی در بستر شبکه‌های اجتماعی و ارائة چارچوبی فلسفی برای بازسازی حرکت انسان به‌سوی حقیقت است. روش تحقیق، تحلیلی‌ـ‌انتقادی با تأکیدبر استنطاق متون فلسفی صدرایی و برخی منابع کلامی و تطبیق آن با داده‌های میدانی و مطالعات موردی در حوزة سلامت، سیاست و دین است. براساس یافته‌ها، تعذیر در جهان شبکه‌ای، صرفاً پیامدی روان‌شناختی یا فناورانه نیست، بلکه ریشه در ضعف تربیت وجودی و انسداد مسیر حرکت و اتحاد عاقل با معقول دارد. مطابق مبانی حکمت متعالیه، بازگشایی مسیر حقیقت‌پذیری، نیازمند سه سطح اصلاح است: تهذیب نفس و تربیت عقلانی، ارتقای سواد فلسفی‌ـ‌رسانه‌ای برای نقد روایت‌ها و تنظیم سازوکارهای معرفتی و نهادی در زیست‌جهان شبکه‌ای. این رویکرد میان‌رشته‌ای می‌تواند افق‌های تازه‌ای برای مطالعات فلسفة دین و بازسازی عقلانیت ایمانی در مواجهه با بحران‌های معرفتی معاصر بگشاید. https://jrt.shirazu.ac.ir/article_8364_966ce7987d8a7b47d3ec88e6cc132573.pdf