دانشگاه شیراز فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 25 4 2025 12 22 The Evil eye from the perspective of Islamic philosophy پدیده چشم‌زخم از منظر فلسفه اسلامی 37 51 8357 10.22099/jrt.2025.54506.3303 FA محمدجواد جعفری زاده 1دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. عباس جوارشکیان دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی ، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران . مرتضی لطفی دانشجوی کارشناسی ارشد فلسفه و حکمت اسلامی، گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. Journal Article 2025 10 11 <strong>“The Evil eye” as an ancient and universal belief has long been present in the beliefs of a wide range of religions and cultures. Investigating this phenomenon with a rational approach is an area that has received little attention. The present study, using a descriptive-analytical method and a philosophical approach, seeks to move beyond a superficial view of the Evil eye phenomenon and provide a rational reading of this phenomenon in light of the foundations of Islamic philosophy. The findings of the study indicate that, according to the consensus of Muslim philosophers, the Evil eye has a metaphysical mechanism and arises from the effect of the human soul in a state of intense admiration or jealousy. This rational explanation makes it clear that the Evil eye phenomenon is not a mythical or superstitious belief, but a metaphysical reality that originates from the human soul and its power of influence on matter. This philosophical reading, in addition to being compatible with the teachings of revelation, and all-round superiority over material explanations, also leads to the need to control emotional states and correct vices in order to block the impact of eye injury in social interactions and human relations. Finally, the present article emphasizes more than ever the rich capacities of Islamic philosophy in the systematic and rational explanation of public beliefs, and provides valuable theoretical foundations for future research and intercultural dialogues and interdisciplinary research.</strong> چشم‌زخم به‌عنوان باوری کهن و جهان‌شمول، از دیرباز در اعتقادات ادیان و فرهنگ‌های گوناگون جای داشته است. مداقه در این پدیده، با رویکرد عقل‌محور، عرصه‌ای است که کمتر بدان توجه شده است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد فلسفی در پی آن است که ازنگاه سطحی به چشم‌زخم عبور کرده و در پرتو مبانی فلسفة اسلامی، خوانشی عقلانی از این پدیده به‌دست دهد. براین‌اساس، ازنظر حکمای مسلمان، چشم‌زخم سازوکاری فرامادی داشته و از تأثیر نفس انسان در حالت تعجب شدید یا حسادت، ناشی می‌شود. این تبیین عقلی، آشکار می‌سازد که پدیدة چشم‌زخم نه یک باور افسانه‌ای یا خرافی، بلکه واقعیتی متافیزیکی است که از نفس انسانی و قدرت تأثیر آن بر ماده نشأت می‌گیرد. این خوانش فلسفی علاوه‌بر سازگاری با آموزه‌های وحیانی و برتری همه‌جانبه بر تبیین‌های مادی، به لزوم کنترل حالات نفسانی و اصلاح صفات رذیله برای مسدودسازی اثرگذاری چشم‌زخم در تعاملات اجتماعی و روابط انسانی رهنمون می‌گردد. همچنین بیش‌از پیش بر ظرفیت‌های غنی فلسفة اسلامی در تبیین نظام‌مند و خردپسند باورهای عمومی تاکید ورزیده و مبانی نظری ارزنده‌ای برای گفتگوهای بینافرهنگی و تحقیقات میان‌رشته‌ای فراهم می‌آورد. https://jrt.shirazu.ac.ir/article_8357_00d2b7f4b02b1ed4a97180e12edaee8d.pdf