اندیشه دینی Shiraz University فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 Shiraz University 7 10.22099/jrt.2017.4490 مقاله علمی پژوهشی چهاربُعدی‌انگاری و مسأله‌ی اتصال اجزای زمانی در فلسفه‌ی معاصر و فلسفه‌ی صدرا انصاری مهر رهام دنشجوی دکتری/دانشگاه اصفهان شانظری جعفر دانشیار گروه فلسفه وکلام اسلامی در دانشگاه اصفهان 22 11 2017 17 64 1 28 21 02 2017 02 05 2017 Copyright © 2017, Shiraz University. 2017 https://jrt.shirazu.ac.ir/article_4490.html

اگر یک جسم تغییر کند، ازیک‌سو پس از تغییر ممکن نیست درست همان جسمِ پیش از تغییر باشد؛ ازسوی‌دیگر، اگر یک جسم پس از تغییر درست همان جسمِ پیش از تغییر نباشد، موضوع دقیقی برای تغییر نیست، پس گویی هیچ‌چیز به‌راستی تغییر نکرده است.یک راه فیلسوفان برای حل این چیستان که دراصل، مسأله‌ی پایایی هویت در زمان است، این است که زمان را به ‌درون اجسام راه دهند، نه درون ویژگی‌های آن‌ها. در‌این‌صورت می‌توان گفت که اجسام، اجزای زمانی دارند، همچنان‌که اجزای مکانی دارند. به این اعتبار، کل یک جسم در یک زمان خاص وجود ندارد. درعوض، در یک زمان، تنها یک جزء زمانی (یا یک مرحله‌ی زمانی) آن وجود دارد؛ از این دیدگاه، با نام چهاربُعدی‌انگاری یا نظریه‌ی اجزاء زمانی یاد می‌کنیم. در این مقاله، نخست نشان می‌دهیم که چهاربُعدی ‌انگاری چگونه در حل چیستان‌های پایایی هویت در زمان، مانند «تغییر ذاتی» و «ترکیب‌ مادی» به‌کار می‌آید. سپس اثبات می‌کنیم که ملاصدرا نیز با پشتیبانی از مفاهیمی مانند «حرکت به ‌معنای قطع» و «حرکت جوهری»، چهاربُعدی‌انگار است. بحث دیگر این مقاله درباره‌ی نسبت چهاربعدی‌انگاری با هستی‌شناسی زمان است؛ این مبحث چگونگی اتصال اجزای زمانی یک چیز را روشن می‌سازد. در‌ این‌ راستا، همچنین تحلیل صدرا را برای مسأله‌ی اتصال این اجزا واکاوی می‌کنیم.

 ۱. چهاربُعدی‌ا‌نگاری ۲. اجزاء زمانی ۳. چیستان تغییر ۴. حرکت به‌ معنای قطع ۵. حرکت جوهری ۱. ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله، (۱۳۶۱)، فن سماع طبیعی از کتاب شفا، ترجمه محمدعلی فروغی، چاپ سوم، تهران: امیرکبیر. ۲. _____، (۱۳۸۸)،  الهیات از کتاب شفا، ویرایش ابراهیم دادجو، تهران: امیر کبیر. ۳. ایجی، عضدالدین عبدالرحمن، (۱۹۰۷م)، المواقف بشرحه علی بن محمد الجرجانی (ج۶)، مطبعة السعاده بجوار محافظة مصر (قم: منشورات الشریف الرضی). ۴. جوادی آملی، عبدالله، (۱۳۹۳)، رحیق مختوم: شرح حکمت متعالیه (ج۱۴)، تنظیم حمید پارسانیا، قم: مرکز نشر اسراء. ۵. سبزواری، هادی، (۱۳۸۳)، التعلیقات، در: الحکمه المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة (ج ۳)، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۶. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (۱۳۷۸)، رسالة فی الحدوث، تصحیح سید حسین موسویان، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۷. ___________، (۱۳۸۱)، الحکمه المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة (ج۵)،تصحیح رضا محمدزاده،تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۸. ___________، (۱۳۸۲)، الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، تصحیح سید مصطفی محقق داماد، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۹. ___________، (۱۳۸۳)، الحکمه المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة (ج۱)،تصحیح غلامرضا اعوانی،تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۱۰. __________، (۱۳۸۳)، الحکمه المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة (ج۳)، تصحیح مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۱۱. __________، (۱۳۸۳)، الحکمه المتعالیة فی الأسفار الأربعة العقلیة (ج۴)،تصحیح مقصود محمدی،تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۱۲.___________، (۱۳۸۳)، شرح و تعلیقه صدرالمتألهین بر الهیات شفا،تصحیح مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۱۳. میر داماد، (۱۳۵۶)، القبسات، به ‌اهتمام مهدی محقق، تهران: مؤسسه‌ مطالعات اسلامی دانشگاه مک‌گیل شعبه تهران. 14. Le Poidevin, Robin, (1998), The Past, Present, and Future of the Debate about Time, in: Questions of Time and Tense, R. Le Poidevin (ed.), Oxford: Clarendon Press. 15. Lewis, David, (1986), On the Plurality of Worlds, Oxford: Blackwell. 16. McTaggart, J. Ellis, (1908), The Unreality of Time, Mind, 17(68), pp. 457-474. 17. Mellor, D. H., (1998), Real Time II. Cambridge: Cambridge University Press. 18. Ney, Alyssa, (2014), Metaphysics: An Introduction, New York: Routledge. 19. Quine, W.V.O., (1950), Identity, Ostension, and Hypostasis, Journal of Philosophy, 47(22), pp. 621-633. 20. Rea, Michael, (2014), Metaphysics: The Basic, London and New York, Routledge 21. Russell, Bertrand, (2010), Principles of Mathematics, London and New York: Routledge Classics (Originally Published in 1903). 22. Sider, Theodore, (2001), Four-Dimensionalism: An Ontology of Persistence and Time, Oxford: Blackwell. 23. ______________, (2008), Temporal Parts, in: Contemporary Debates in Metaphysics, T. Sider, J. Hawthorne, & D. W. Zimmerman (eds.), Oxford: Oxford University Press._||_
اندیشه دینی Shiraz University فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 Shiraz University 7 10.22099/jrt.2017.4491 مقاله علمی پژوهشی نقد و بررسی انسان‌شناسی داروین براساس حکمت متعالیه بهمنی فرانک هیات علمی/دانشگاه یاسوج اله‌بداشتی علی دانشیار/دانشگاه قم 22 11 2017 17 64 29 50 31 12 2016 18 06 2017 Copyright © 2017, Shiraz University. 2017 https://jrt.shirazu.ac.ir/article_4491.html

تبیین چگونگی هستی و ظهور انسان نقشی راهبردی در عملکرد انسان و اعتقاد او به غایت و هدف نهایی از زندگی و زیستن دارد. امروزه شاهد پیامدهای کلامی بسیاری در حوزه‌ی هستی‌شناسی و غایت‌شناسی انسان براساس دو رویکرد مشهور در مسأله‌ی ایجاد انسان –ثبات انواع و تبدّل انواع– هستیم؛ و ازآنجاکه تمام استنتاج‌های علوم به مدد عقل صورت می‌پذیرد، در این مقاله عوامل مؤثر بر تبدّل تا ظهور انسان از دیدگاه داروین، به مکتب عقلی ملاصدرا عرضه ‌می‌شود تا امکان و حدود این تبدّل‌ها با نظام دقیق عقلی او روشن‌ شود. داروین نظریه‌ی تکاملی‌اش را براساس مستندات تجربی خود که از طریق مشاهداتش در سفرها، فسیل‌ها و برخی آزمایش‌ها بر روی حیوانات اهلی به دست آمده و با استفاده از پیش‌فرض‌های عقلی، بنا نهاده و سپس آن‌را به انسان نیز تعمیم می‌دهد. به‌نظر وی، ایجاد انسان از نیای حیوانی و به‌یاری انتخاب طبیعی، در تنازع بقا صورت‌گرفته  است؛ ایجاد انسان از سر تصادف بوده و سرانجامِ انسان نامعلوم است. وجودشناسی حکمت متعالیه با تبیین تشکیک در وجود و حرکت جوهری، حلقه‌های مفقوده‌ی داروین را روشن ‌نموده، چگونگی تبدّل موجود تا ظهور انسان و حدود آن‌را مشخص‌ می‌نماید؛ براساس حکمت متعالیه، گرچه انسان محصول فرایند تکامل است، این فرایند تابع برنامه‌ای ازپیش‌تعیین‌شده‌ است و عوامل زیست‌ محیطی، علل زمینه‌ای تکامل انسان هستند، حکمت متعالیه ساحت دومی نیز برای انسان قائل است که منشعب از جسم اوست و استعداد تبدّل و تکامل تا بالاترین مراتب وجودی را داراست. درنتیجه، انسان نه‌تنها هدفمند ایجاد شده، بلکه جاودانه است و در مراتب متفاوتی از وجود، زندگی خود را ادامه خواهد داد. روش پژوهش در این مقاله، توصیفی – تحلیلی است که با استفاده از منابع اصلی انجام ‌پذیرفته  است.

 ۱. نقد ۲. انسان‌شناسی ۳. داروین ۴. ملاصدرا ۱. ابن‌سینا، ابوعلی‌حسین‌بن‌عبدالله (۱۴۰۴ق)، الشفاء، ج اول، قم: مکتبة آیه­الله­العظمی­النجفی. ۲. ایزلی، لورن، (۱۳۳۹)، قرن داروین (اکتشافات عصر داروین)، محمود بهزاد، بی‌جا. ۳. باربور، ایان، (۱۳۹۲)، دین و علم، پیروز فطورچی، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.  ۴. بهزاد، محمود، (۱۳۸۷)، داروینیسم و تکامل، نسخه‌ی الکترونیکی، بی‌جا. ۵. داروین، چارلز، (۱۳۳۰)، تبار انسان، محمود بهزاد، بی‌جا. ۶. ـــــــــــــ، (۱۳۸۰)، منشأ ­انواع، نورالدین فرهیخته، تهران: زرین. ۷. سروش، عبدالکریم، (۱۳۷۸)، نهاد ناآرام جهان، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط. ۸. عبودیت، عبدالرسول، (۱۳۹۲)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی، ج۱، قم: سمت. ۹. ـــــــــــــــــــ، (۱۳۹۱)، درآمدی به نظام حکمت صدرایی، ج۳، قم: سمت. ۱۰. ملاصدرا، محمدبن­ابراهیم، (۱۳۸۸)، الشواهد الربوبیه فی مناهج السلوکیه، قم: بوستان کتاب. ۱۱. ـــــــــــــــــــــــــ (۱۳۷۵)، الشواهد الربوبیه، جواد مصلح، تهران: سروش. ۱۲.‌ ــــــــــــــــــــــــ، (۱۹۸۱)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، تهران: دارالمعارف الاسلامی. ۱۳. ـــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۶۲)، مبدأ و معاد، احمد حسینی اردکانی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی. ۱۴. ـــــــــــــــــــــــــ، (۱۳۸۹)، شرح فارسی الاسفار الاربعه، ج۲، حسن حسن­زاده ­آملی، قم: بوستان کتاب. ۱۵. ـــــــــــــــــــــــــ،(۱۳۶۳)، مفاتیح الغیب، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. ۱۶. ـــــــــــــــــــــــــ، (بی‌تا)، تعلیقه بر حکمة الاشراق، بی‌جا. ۱۷. ـــــــــــــــــــــــــ، (بی‌تا)، شرح و تعلیقه صدرالمتألهین بر الهیات شفا، تهران: بنیاد حکمت اسلامی. ۱۸. ـــــــــــــــــــــــــ، ( 1417ق.)، الشواهدالربوبیه فی مناهج السلوکیه،2جلدی ،چ اول، بیروت: موسسه التاریخ العربی. 19. Darwin, Charls, (1859), on the Origin of Species, London: John Murray. 20. Draper, J. W., (1878), History of the Conflict between Religion and Science, New York: D. Appleton and Co. Available online at: http://etext.lib.virginia.edu/. 21. Mayr, E., (1988), Towards a New Philosophy of Biology, Cambridge, Ma: Harvard University Press. 22. Russell, C.A., (ed), (1973), Science and Religious Belief, London: University of London Press. 23. Scott, Eugenie Carol the Bilind Watch Marker, England: Oxford.                                  24. Ward, Keithm, (2006), Pascal's Fire, England: one world Publications._||_
اندیشه دینی Shiraz University فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 Shiraz University 7 10.22099/jrt.2017.4492 مقاله علمی پژوهشی بررسی دیدگاه کیث وارد پیرامون زمانمندی خدا با تکیه بر آرای ملاصدرا1 زارعیان فائزه دانشجوی دکتری دانشگاه اصفهان رحیم پور فروغ السادات دانشیار دانشگاه اصفهان امامی جمعه سید مهدی استادیاردانشگاه اصفهان ایزدی جنان استادیار دانشگاه اصفهان، گروه فلسفه اسلامی 16 12 2017 17 64 51 70 18 02 2017 02 05 2017 Copyright © 2017, Shiraz University. 2017 https://jrt.shirazu.ac.ir/article_4492.html

یکی از مباحث برجسته‌ی الهیاتی پرداختن به صفت ازلیت خداوند است. درباره‌ی مبحث ازلیت دو دیدگاه وجود دارد: فرازمانی و زمانمندی. غالب فیلسوفان قرون وسطی و نیز فلاسفه‌ی جهان اسلام درباره‌ی ازلیت خداوند دیدگاه فرازمانی داشتند که براساس آن، خداوند موجودی غیر‌زمانمند فرض می‌شود که برای او درنظرگرفتن آغاز و انجام زمانی بی‌معناست. در دیدگاه زمانمندی که توسط برخی از فیلسوفان دین معاصر مطرح شده است، ازلیت خداوند رنگ‌وبویی زمانی می‌یابد و به این معناست که خدا در همه‌ی زمان‌ها بوده، هست و خواهد بود. این مقاله می‌کوشد با واکاوی آثار کیث وارد که در زمره‌ی فیلسوفان متأله معاصر قرار دارد، استدلال‌های او را در مقام توجیه زمانمندی خدا تحلیل نماید و بدین‌وسیله، تقریری روشن از دیدگاه او درخصوص ارتباط خدا با موجودات زمانمند ارائه کند. همچنین می‌کوشد با عرضه‌ی دیدگاه کیث وارد به نظام فلسفی ملاصدرا، به ارزیابی آرای وی بپردازد و درنهایت نشان دهد که براساس شیوه‌ی خاص حکمت صدرایی، چگونه می‌توان ضمن حفظ دیدگاه فرازمانی درباب ازلیت خداوند، تفسیر معقولی از ارتباط خدا با موجودات مادی ارائه داد.

 ۱. ازلیت خداوند ۲. فرا‌زمانی ۳. زمانمندی 4. کیث وارد 5. ملاصدرا ۱. ابن‌سینا، حسین‌بن‌عبدالله (۱۳۵۲)، التعلیقات، به اهتمام عبدالرحمان بدوی، قم: انتشارات مکتبة الاعلام الاسلامی. ۲. استیس، واتر ترنس (۱۳۸۸)، زمان و سرمدیت، ترجمه احمدرضا جلیلی، قم: انتشارات دانشگاه ادیان. ۳. --------------- (۱۳۷۷)، دین و نگرش نوین، ترجمه احمدرضا جلیلی، تهران: حکمت. ۴. باربور، ایان (۱۳۶۲)، علم و دین، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی. ۵. بوبر، مارتین (۱۳۸۸)، من و تو، الهام عطاردی و ابوتراب سهراب، تهران: فرزان. ۶. پترسون، مایکل و دیگران (۱۳۷۶)، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، تهران: طرح نو. ۷. دیویس، برایان (۱۳۸۹)، درآمدی بر فلسفه دین، ترجمه ملیحه صابری نجف آبادی، تهران: سمت. ۸. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (۱۳۸۳)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیه، ج۱، تصحیح و تحقیق غلامرضا اعوانی، ویراستار مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۹. ------------------------------، (۱۳۹۰) الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیه، ج۲، تصحیح و تحقیق و مقدمه دکتر مقصود محمدی، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۱۰. ------------------------------، (۱۳۸۳)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیه، ج۳، تصحیح و تحقیق و مقدمه مقصود محمدی، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۱۱. ------------------------------ (۱۳۸۱)، الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه العقلیه، ج۶، تصحیح و تحقیق و مقدمه دکتر احمد احمدی، تهران: انتشارات بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۱۲. ----------------------------- (۱۳۸۵)، الشواهد الربوبیه فی المناهج السلوکیه، ترجمه و تفسیر جواد مصلح، تهران: انتشارات سروش. ۱۳. ----------------------------- (۱۳۸۱)، کسر الاصنام الجاهلیه، مقدمه و تصحیح و تعلیق محسن جهانگیری، تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا. ۱۴. کاپلستون، فردریک چارلز (۱۳۹۰)، تاریخ فلسفه کاپلستون، ج۲، ترجمه ابراهیم دادجو، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. 15. Aquinas,Thomas (1998), Summa Theologica, Translated by the Dominican Province, Hayes Barton Press. 16. Eleonore Stump and Norman Kretmann (1981), “Eternity”, The Journal of Philosophy 78, no.8 19. 17. Davis, Brian (1987), Timeless Eternity, Louis P. Pojman (ed.), In: Philosophy of Religion, Anthology, Belmont: Wadsworth Publishing Company. 18. Peacocke, Arthur (1993), Theology for a scientific Age , London: SCM Press. 19. Polkinghorne ,John (2009),"TheMetaphysics of Divine Action" in Philosophy, Science and Divine Action; Edited by F. LeRon Shults, University of Agder Brill. 20. Swinburne, Richard (1994), The Christian God, Oxford:Clarendon Press. 21. ------------------------- (2004), The Existence of God, Oxford: Clarendon Press. 22. Ward, Keith (1998), God, Chance and Necessity, England:Oneworld Publications. 23. ---------------- (2006), Pascal’s Fire, England: Oneworld Publications. 24. ----------------- (2015), Christ and the Cosmos, Cambridge: Cambridge University Press.  _||_
اندیشه دینی Shiraz University فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 Shiraz University 7 10.22099/jrt.2017.4493 مقاله علمی پژوهشی رابطه‌ی نظام علمی حق‌تعالی با نظام عینی موجودات از دیدگاه ابن‌سینا و اسپینوزا عروتی موفق اکبر استادیار دانشگاه بوعلی سینا همدان اسدی ابوالقاسم مدرس دانشگاه فرهنگیان همدان 16 12 2017 17 64 71 94 03 01 2017 18 06 2017 Copyright © 2017, Shiraz University. 2017 https://jrt.shirazu.ac.ir/article_4493.html

رابطه‌ی نظام علمی حق‌تعالی با نظام عینی موجودات یکی از مسائل بسیار مهم در الهیات فلسفی است. ابن‌سینا واسپینوزا به‌منزله‌ی دو تن از بزرگ‌ترین فیلسوفان خردگرای اسلامی و غربی، با تبیین نظام علمی باری‌تعالی، نسبت بین این نظام را با نظام عینی موجودات مورد بررسی قرار داده‌اند . به‌رغم تفاوت‌های بنیادین در اندیشه‌ی این دو فیلسوف، شباهت‌های شایان توجهی در پاسخ آن‌ها به این مسأله وجود دارد. هر دو فیلسوف علت صدور معالیل مختلف را علم موجود در ذات باری‌تعالی می‌دانند. .به‌نظر هر دو فیلسوف، بین اعیان موجودات و وجود علمی آن‌ها تطابق کاملی وجود دارد. از نظر اسپینوزا، این تطابق را باید فقط نوعی توازی بین حالات بُعد و فکر دانست، درحالی‌که در نظر ابن‌سینا، این تطابق و هماهنگی ناشی از این است که نظام عینی موجودات معلول نظام علمی آن‌ها است.

 1-ابن‌سینا 2-اسپینوزا 3-نظام علمی خداوند 4- نظام عینی موجودات 1. قرآن کریم. 2. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1375)، الاشارات و التنبیهات، قم: نشر البلاغه. 3. ـــــــــــــــــــــــــــ، (1368)، اشارات و تنبیهات، ترجمه و شرح از دکتر حسن ملکشاهی، تهران: انتشارات سروش. 4. ـــــــــــــــــــــــــــ، (1400)، الرسائل، الرسالة العرشیة، قم: انتشارات بیدار. 5. ـــــــــــــــــــــــــــ، (1371)، المباحثات، تحقیق و تعلیق بیدارفر، قم: انتشارات بیدار. 6. ـــــــــــــــــــــــــــ، (1376)، الالهیات من کتاب الشفاء، تحقیق آیت‌الله حسن‌زاده آملی، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم. 7. ـــــــــــــــــــــــــــ، (1377)، الهیات نجات، تصحیح، ترجمه و پژوهش دکتر سید یحیی یثربی، تهران: انتشارات فکر روز. 8. ـــــــــــــــــــــــــــ، (1379)، التعلیقات، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم. 9. ـــــــــــــــــــــــــــ، (1366)، رساله الحدود، ترجمه‌ی محمد مهدی فولادوند، تهران: انتشارات سروش. 10. اسپینوزا، باروخ، (1376)، اخلاق، ترجمه‌ی دکتر محسن جهانگیری، تهران: مرکز نشر دانشگاهی. 11. ــــــــ، باروخ، (1374)، رساله در اصلاح فاهمه، اسماعیل سعادت، تهران: مرکز نشر دانشگاهی. 12. استیس، و.ت.س.، (1361)، عرفان و فلسفه، ترجمه‌ی بهاءالدین خرمشاهی، تهران: سروش. 13. اسکروتن، راجر، (1376)، اسپینوزا، ترجمه‌ی اسماعیل سعادت، تهران: طرح نو. 14. اکبریان، رضا، (1386)، مناسبات دین و فلسفه در جهان اسلام، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی. 15. برنر، ویلیام،اچ.، (1380)، عناصر فلسفه جدید، ترجمه‌ی حسین سلیمانی، تهران: انتشارات حکمت. 16. بهشتی، احمد، (1378)، «علم واجب الوجود از دیدگاه صدرالمتألهین»، خردنامه صدرا، ش18. 17. دورانت، ویل، (1371)، تاریخ فلسفه، ترجمه‌ی عباس زریاب خویی، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی. 18. راسل، برتراند، (1353)، تاریخ فلسفه غرب، ترجمه‌ی نجف دریابندری، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی. 19. سبزواری، ملاهادی، (1366)، شرح منظومه، قم: انتشارات دارالعلم. 20. شرف خراسانی، شرف الدین، (1354)، از برونو تا هگل، تهران: انتشارات دانشگاه ملی (شهید بهشتی). 21. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، (1372)، حکمت متعالیه، شرح از آیت‌الله عبدالله جوادی آملی، بخش سوم از جلد ششم، تهران: انتشارات الزهرا. 22. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1410)، الحکمه المتعالیه، بیروت: دار احیاء التراث العربی. 23. ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، (1372)، المبدأوالمعاد، تهران: انجمن حکمت و فلسفه ایران. 24. فارابی، (1365)، فصوص الحکم، قم: انتشارات بیدار. 25. فروغی، محمد علی، (1366)، سیر حکمت در اروپا، تهران: انتشارات زوار. 26. کاپلستون، فردریک، (1380)، تاریخ فلسفه، جلد چهارم، ترجمه‌ی غلامرضا اعوانی، تهران: انتشارات سروش. 27. کالینسون، دایانه، (1380)، 50 فیلسوف بزرگ، ترجمه‌ی محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: مؤسسه انتشارات عطایی. 28. کرن فیبل­من، جیمز، (1375)، آشنایی با فلسفه غرب، ترجمه‌ی محمد بقایی (ماکان)، تهران: انشارات حکمت. 29. مجتهدی، کریم، (1373)، نگاهی به فلسفه‌های جدید در جهان غرب، تهران: انتشارات امیرکبیر. 30. مطهری، مرتضی، (1370)، درسهای الهیات شفا، مجلد دوم، تهران: انتشارات حکمت. 31. مگی، بریان، (1372)، فلاسفه بزرگ، (آشنایی با فلسفه غرب)، ترجمه‌ی عزت‌الله فولادوند، تهران: انتشارات خوارزمی. 32. ملکیان، مصطفی، (1377)، تاریخ فلسفه غرب، جلد دوم، تهران: دفتر همکاری حوزه و دانشگاه. 33. ولفسون، هری اوسترین، (1368)، فلسفه علم کلام، ترجمه‌ی احمد آرام، تهران: نشر الهدی. 34. Ratner, Joseph, (1972), The Philosophy of Spinoza, New York: Modern Library. 35. Spinoza, (1958), Short Treatise on God, Men and his Well-being, translated by Wolf, America, New York: Russell and Russell. 36. Spinoza, (1955), Theologico-Political Treatise, translated by R.H.Elwes, New York: Dover Books. 37. Wolfson, Harry Austryn, (1969), The Philosophy of Spinoza, New York: Harward University Press._||_
اندیشه دینی Shiraz University فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 Shiraz University 7 10.22099/jrt.2017.4494 مقاله علمی پژوهشی بررسی دو رویارویی با عیسی مسیح در اندیشه‌ی آلبرت شوایتسر فلاحی جعفر استادیار گروه ادیان و عرفان دانشگاه سمنان 16 12 2017 17 64 95 114 19 11 2016 17 04 2017 Copyright © 2017, Shiraz University. 2017 https://jrt.shirazu.ac.ir/article_4494.html

آلبرت شوایتسر، متأله لوتری‌مذهب مسیحی سده‌ی بیستم، به‌واسطه‌ی تحقیقاتش درباره‌ی عیسای تاریخی، نامی شناخته‌شده است. در این تحقیقات، عیسی فردی است متأثر از نگاه فرجام‌شناختی یهودیتِ متأخر که به‌اشتباه برای خود نقشی در تحولات آخر‌الزمانی قائل می‌شود. به نظر می‌رسد این نتیجه نقطه‌ی ختم اهمیت عیسی مسیح در اندیشه‌های شوایتسر باشد، اما وجه دیگری از رویارویی او با مسیح را باید در تأملات اخلاقی و معنوی او جست‌وجو کرد. شوایتسر که به جایگاه اراده در وجود بشری اهمیت می‌دهد، عیسی را به‌سبب یکی‌کردن اراده‌اش با اراده‌ی خداوند می‌ستاید و اهمیت او را برای دین‌داران مسیحی در پیروی از او در این راه می‌داند. اشارات شوایتسر در نامه‌ها و برخی مواعظش نشان‌دهنده‌ی دلالت‌های الهیاتی بعضی از بن‌مایه‌های مهم غیرالهیاتی اوست؛ بین مفاهیم اخلاقی اراده‌ی معطوف به حیات، اراده‌ی معطوف به محبت و حرمت حیات و مفاهیم دینی محبت و ملکوت که از تعالیم عیسی مسیح‌اند قرابت جالب‌توجهی وجود دارد.

 :1- آلبرت شوایتسر 2- عیسی‌مسیح 3- کتاب‌مقدس 4-حرمت حیات 1. کتاب مقدس. 2. تنر، مایکل، (1383)، آرتور شوپنهاور، ترجمه‌ی خشایار دیهیمی، تهران: ماهی. 3. کیوپیت، دان، (1380)، دریای ایمان، ترجمۀ حسن کامشاد، تهران: طرح نو. 4. Barsam, Ara Paul, (2008), Reverence for Life: Albert Schweitzer’s Great Contribution to Ethical Thought, Oxford: Oxford University Press. 5. Clarck, Henry B., (1962), "Albert Schweitzer's Understanding of Jesus as the Christ", in The Christian Scholar, Vol. 45, No. 3 (Fall, 1962), pp. 230-237. 6. Hopkins, M. K., (2003), "Eschatologism", in New Catholic Encyclopedia (2nd ed.), vol. 5, Catholic University of America, pp.331-332. 7. Kraus, Oskar, (1944), Albert Schweitzer: His Work and His Philosophy, London, A. and C. Black. 8. Loewe, W. P., (2005), "Historical Jesus", in Encyclopedia of Religion (2nd ed.), vol. 6, Thomson Gale, pp. 863-858 9. Marty, Martin E., (2005), "Albert Schweitzer", in Encyclopedia of Religion (2nd ed.), vol. 12, Thomson Gale, pp. 8178-8180. 10. Mozley, E. N., (1950), The Theology of Albert Schweitzer, London: A. and С Black. 11. Roy, Charles J., (ed.) (1960), Albert Schweitzer, An Anthology, Boston: Beacon Press. 12. Schweitzer, Albert, (1992), Letters 1905–1965, translated by Joachim Neugroschel, New York: Macmillan. 13. ________________, (1955), The Mysticism of Paul the Apostle, translated by W. Montgomery, London: A. & C. Black. 14. ________________, (1998), Out of My Life and Thought: An Autobiography, translated by Antje Bultmann Lemke, Johns Hopkins University Press. 15. ________________, (1987), The Philosophy of Civilization, translated by C. T. Campion, New York: Macmillan, New York: Prometheus Books. 16. ________________, (1996), The Quest of the Historical Jesus, translated by W. Montgomery, London: A. & C. Black, London: SCM Press.  _||_
اندیشه دینی Shiraz University فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 Shiraz University 7 10.22099/jrt.2017.4495 مقاله علمی پژوهشی مقایسه‌ی جوهر از دیدگاه ابن‌سینا و بارکلی جعفری مجتبی دانشیار دانشگاه اصفهان قلی پور سهیلا دانشجوی دکترای دانشگاه آزاد واحد نجف آباد سجاددوست الهه السادات دانشجوی دکتری دانشگاه آزاد واحد نجف آباد / دبیر آموزش و پرورش 16 12 2017 17 64 115 136 14 06 2016 06 03 2017 Copyright © 2017, Shiraz University. 2017 https://jrt.shirazu.ac.ir/article_4495.html

از مسائل و مباحث مهم فلسفی که قدمتی بیش از دوهزار سال دارد و از آغاز پیدایش حکمت در یونان باستان مورد بحث بوده است مسأله‌ی جوهر است، اما سرنوشت جوهر در حکمت سینوی به برکت تمایز وجود و ماهیت دگرگون شده و یک‌باره راه خود را از وجود جدا کرده است. ابن‌سینا مقسم جوهر و عرض را ماهیت اشیاء دانسته و مقولات ارسطویی را بر ماهیت اشیای موجود تطبیق داده است. نوشتار حاضر باتوجه به جایگاه و اهمیت بحث جوهر در تفکر ابن‌سینا و بارکلی با رویکردی مسأله‌محور، به بررسی ابعاد و زوایای مختلف این مقوله در حکمت سینوی و بار کلی می‌پردازد.بدین‌ترتیب کاوش از چیستی و تطوّر معرفتی جوهر، مقسم جوهر و اعراض، چگونگی حصر تقسیمات جوهر و موضع ابن‌سینا و بار کلی در باب جوهریت واجب تعالی، مهمترین مسائلی است که در این نوشتار مورد پژوهش قرار می‌گیرد.

 1- جوهر 2- عرض 3- موجود 4- بارکلی 5- حکمت سینوی 1. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1360)، دانشنامه علایی، تصحیح احمد خراسانی، تهران: کتابخانه فارابی. 2. ــــــــــــــــــــــــــــ، (1364الف)، النجاة (بخش الهیات)، تهران: مکتبه المرتضویه. 3. ــــــــــــــــــــــــــــ، (1364ب)، النجاه من الغرق فی بحر الضلالات، ویرایش محمدتقی دانش‌پژوه، تهران: دانشگاه تهران. 4. ــــــــــــــــــــــــــــ، (1403)، الاشارات و التنبیهات، تهران: دفتر نشر الکتاب، مطبعه آرمان. 5. ــــــــــــــــــــــــــــ، (1385)، الاشارات و التنبیهات، نگارش حسن ملک‌شاهی، تهران: سروش. 6. ــــــــــــــــــــــــــــ، (1405)، الشفا، منطق، قم: منشورات مکتبه آیه‌الله مرعشی نجفی. 7. ــــــــــــــــــــــــــــ، (1371)، المباحثات، تحقیق محسن بیدارفر، قم: انتشارات بیدار. 8. ــــــــــــــــــــــــــــ، (1400)، رسائل ابن‌سینا، رساله الحدود، قم: انتشارات بیدار.  9. ــــــــــــــــــــــــــــ، (1411)، التعلیقات، تحقیق دکتر عبدالرحمن بدوی، مرکز النشر، مکتب الاعلام الاسلامی. 10. ــــــــــــــــــــــــــــ، (1387)، الهیات من کتاب الشفا، تحقیق حسن حسن‌زاده آملی، قم: بوستان کتاب. 11. ــــــــــــــــــــــــــــ، ( ۱۴۰۴ـ ۱۴۰۶الف)، الشفاء، المنطق‌، ج:‌ ۱، فن‌ 1و۲، چاپ‌ ابراهیم‌ مدکور و دیگران‌، چاپ‌ افست‌ قم. 12. ــــــــــــــــــــــــــــ، ( ۱۴۰۴ـ۱۴۰۶ب)، الشفاء، الالهیات، ج:‌ ۱، چاپ‌ ابراهیم‌ مدکور و دیگران‌، چاپ‌ افست‌ قم.‌ 13. ابن‌رشد، محمد بن احمد، (1377)، تفسیر مابعدالطبیعه ارسطو، تهران: حکمت. 14. بدوی، عبدالرحمن، (1427)، موسوعه الفلسفه، منشورات ذوی القربی، بی‌نا، بی‌جا. 15. تهانوی، محمد اعلی بن علی، (1996)، موسوعه کشاف اصطلاحات الفنون و العلوم، بیروت: مکتبه لبنان ناشرون. 16. دنسی، جاناتان، (1375)، مقدمه‌ای بر برکلی، ترجمه حسن لطفی، تهران: انتشارات فکر روز. 17. جوادی آملی، عبد الله، (1393)، رحیق مختوم، ج: 4، تنظیم و تدوین حمید پارسانیا، قم: نشر اسراء. 18. طوسی، نصیرالدین محمد بن حسن، (1361)، اساس الاقتباس، مصحح مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران. 19. طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1374)، اصول فلسفه و روش رئالیسم، ج: 4، چاپ پنجم، تهران: انتشارات صدرا. 20. سجادی، جعفر، (1375)، فرهنگ علوم فلسفی، تهران: انتشارات امیرکبیر. 21. شهرستانی، محمد، (1383)، مصارعه الفلاسفه، ضمن مصارع المصارع، تحقیق ویلفرد مادلونغ، مؤسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل. 22. محمدحسین، بن خلف تبریزی، (1357)، متخلص به برهان قاطع، ج: 2، تهران: انتشارات امیرکبیر. 23. محمد عبد الطیف السبکی و محمد محی الدین، (بی‌تا)، المختار من الصحاح، تهران: انتشارات ناصر خسرو. 24. مصباح یزدی، محمدتقی، (1391)، شرح اسفار، ج: 1، قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. 25. کاپلستون، فردریک چارلز، (1388)، اعلم، ج: 5، امیر جلالدین، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. 26. Berkeley, George., (1947), "A New Theory of Vision and other Select Philosophical Writings", Principales of Human Knowledge and Three Dialogues, with an introduction by A.D Lindsay, London:  E.L.     27. ______________, (1952), Philosophical Writings, Seleted and edited by T.E. Jessop, London.  28. ______________, (1945), Immaterialism: A Commentary on His Treatise concerning the Principles of Human Knowledge, London._||_
اندیشه دینی Shiraz University فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیراز 2251-6123 Shiraz University 7 10.22099/jrt.2017.4496 مقاله علمی پژوهشی پدیدارشناسی دین و هرمنوتیک نزد میرچا الیاده لک زایی مهدی استادیار دانشگاه ادیان و مذاهب موسویان سید حمید دانشجوی دانشگاه ادیان و مذاهب 16 12 2017 17 64 137 150 02 01 2017 02 05 2017 Copyright © 2017, Shiraz University. 2017 https://jrt.shirazu.ac.ir/article_4496.html

میرچا الیاده به‌عنوان یک متفکر اثرگذار در حوزه‌ی مطالعات ادیان شناخته می‌شود. او در مواجهه‌ با ادیان می‌کوشد روش متفاوتی را پی افکند. در این مقاله درپی آنیم که رویکرد الیاده به دین را بررسی نموده، اشکالات او به روش‌های دیگر مطالعه‌ی ادیان را تحلیل کنیم. ازنظر الیاده، توجه به تاریخ ادیان، در کنار بهره‌گیری از پدیدارشناسی دین و هرمنوتیک، نگاهی دگرگونه به مناسک و آموزه‌های دینی را موجب می‌شود. لذا او روش تکاملی و تجربی و به‌عبارتی، فارغ‌دلانه را موردنقد قرار می‌دهد. در این رویکرد، اسطوره و نماد در مطالعه‌ی ادیان جایگاه ویژه‌ای پیدا می‌کنند. به‌عقیده‌ی او، انسان دین‌ورز، زمان و مکان و کل جهان را در ارتباط با امر مقدس درک می‌کند. جهان برای این انسان در صورتی معنادار است که محل تجلی امر مقدس باشد. مناسک نیز تکرار شرایط اولیه‌ی قدسی است.

 ۱. الیاده ۲. پدیدارشناسی دین ۳. هرمنوتیک ۴. هایروفانی 1. Cain, Seymour, (1987), “study of Religion, History of Study”, The Encyclopedia of Religion, Mircea Eliade, (ed.), Vol.14, New York. 2. Douglas, Allen, (1987), “Phenomenology of Religion”, The Encyclopedia of Religion, Mircea Eliade (ed.), Vol.11, NewYork. 3. Eliade, Mircea, (1959), Sacred and Profane, Willard R. Trask, Trans, New York& London. 4. Eliade, Mircea, (1975), The Quest, History and meaning in Religion, Chicago and London. 5. Eliade, Mircea, (1972), Myth, Dreams and Mysteries, Translated by Philip Mairet, London. 6. Eliade, Mircea, (1959), The Myth of Eternal Return or Cosmos and History, Translated by Willard R.Tarsk, New York. 7. Eliade, Mircea, (1975), Rites and Symbols of Initiation, New York & London. 8. Erricker, Clive, (2001),"Phenomenological Approaches", Approaches to the Study of Religion, Peter Connolly (ed.), London & New York. 9. Herling, Bradley L., (2007), A Beginner's Guide to the Study of Religion, London & New York. 10. Morris, Brian, (1998), Anthropological Studies of Religion, Cambridge. 11. Paden, William, (2005),"Comparative Religion", Routledge Companion to the Study of Religion, John.R.Hinnells (ed.), London&New York. 12. Pals, D.,  (1996), Seven Theories of Religion, New York. 13. Sharma, Arvind, (2001), To The Things Themselves, New York. 14. Smart, Ninian, (1995), “Religion, study of”, The New Encyclopedia Britanica, vol.15._||_ 1. Cain, Seymour, (1987), “study of Religion, History of Study”, The Encyclopedia of Religion, Mircea Eliade, (ed.), Vol.14, New York. 2. Douglas, Allen, (1987), “Phenomenology of Religion”, The Encyclopedia of Religion, Mircea Eliade (ed.), Vol.11, NewYork. 3. Eliade, Mircea, (1959), Sacred and Profane, Willard R. Trask, Trans, New York& London. 4. Eliade, Mircea, (1975), The Quest, History and meaning in Religion, Chicago and London. 5. Eliade, Mircea, (1972), Myth, Dreams and Mysteries, Translated by Philip Mairet, London. 6. Eliade, Mircea, (1959), The Myth of Eternal Return or Cosmos and History, Translated by Willard R.Tarsk, New York. 7. Eliade, Mircea, (1975), Rites and Symbols of Initiation, New York & London. 8. Erricker, Clive, (2001),"Phenomenological Approaches", Approaches to the Study of Religion, Peter Connolly (ed.), London & New York. 9. Herling, Bradley L., (2007), A Beginner's Guide to the Study of Religion, London & New York. 10. Morris, Brian, (1998), Anthropological Studies of Religion, Cambridge. 11. Paden, William, (2005),"Comparative Religion", Routledge Companion to the Study of Religion, John.R.Hinnells (ed.), London&New York. 12. Pals, D.,  (1996), Seven Theories of Religion, New York. 13. Sharma, Arvind, (2001), To The Things Themselves, New York. 14. Smart, Ninian, (1995), “Religion, study of”, The New Encyclopedia Britanica, vol.15.