رابطه‌ی شانس و مسؤولیت اخلاقی در نگاه تامس نیگل

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 استاد فلسفه دانشگاه قم

2 دانشجوی دکتری فلسفه اخلاق دانشگاه قم

چکیده

ازنظر تامس نیگل مسؤولیت اخلاقی و شانس اخلاقی دو نوع قضاوت درباره‌ی شأن اخلاقی فاعل‌اند که اولی حاصل چشم‌انداز درونی به خودمان و جهان و مبتنی‌بر اختیار است و دومی حاصل چشم‌انداز خارجی و مبتنی‌بر عوامل خارج از کنترل. او با طرح چهار نوع شانس منتج، محیطی، سازنده و علّی، همه‌ی اعمال انسان را خارج از کنترل او می‌داند. لذا مسؤولیت اخلاقی را به نفع شانس اخلاقی رد می‌کند. مقاله‌ی حاضر بعد از تحلیل رابطه‌ی شانس و مسؤولیت اخلاقی ازنظر نیگل، واکنش دیگر فیلسوفان به دیدگاه او را در قالب سه رهیافت انکار، پذیرش و عدم‌انسجام بیان می‌کند و نتیجه می‌گیرد که نیگل با تمنای اراده‌ی آزادِ مطلق برای بشر از یک سو و پررنگ کردن تأثیر عوامل شانس بر عمل از سوی دیگر، اختیار و مسؤولیت اخلاقی انسان را منکر شده و دیدگاهی غیرقابل‌هضم درمورد انسان ارائه می‌دهد.

کلیدواژه‌ها


 

۱. ارسطو، (۱۳۹۱)، اخلاق نیکوماخوس، ترجمه سید ابوالقاسم حسینی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

 

۲. خزاعی، زهرا؛ تمدن، فاطمه، (۱۳۹۵)، «شانس اخلاقی ازنظر برنارد ویلیامز»، مجله پژوهش‌های فلسفی دانشگاه تبریز، شماره 18، صص: ۱۸۹-۲۱۸.

۳. نلکین، دانا، (۱۳۹۳)، «بخت اخلاقی»، ترجمه مریم خدادادی، دانشنامه فلسفه استنفورد، تهران: ققنوس.

 

۴. نیگل، تامس، (۱۳۹۲)، ذهن و کیهان، ترجمه جواد حیدری، تهران: انتشارات نگاه معاصر.

 

۵. ----------، (۱۳۹۳)، اخلاق شناسی، ترجمه جواد حیدری، تهران: انتشارات نگاه معاصر.

 

۶. ---------، (۱۳۹۴)، برابری و جانبداری، ترجمه جواد حیدری، تهران: انتشارات نگاه معاصر.

 

7. ویلیامز، برنارد، (۱۳۸۳)، فلسفه اخلاق، ترجمه و تعلیقات زهرا جلالی، تهران: نشر معارف.

 

8. Annas, Julia, (1993), Morality of Happiness, New York, Oxford: Oxford University Press.

 

9. Athanassoulis, Nafiska, (2005), Mortality, Moral Luck and Responsibility,NewYork: Palgrave Macmillon.

 

10. Eshleman, Andrew, (2009), “Moral Responsibility”, Standford Encyclopedia of Philosoph, http: //plato. standEdu/entries/moral-responsibility/

 

11. Fischer, John Martin, (2010), precies of My Way: Essay, on Moral Responsibility, Philosophy and Phenomenological Research, vol. lxxx, pdf.

 

12. Frankfurt, Harry, (2003), “Alternative Possibilities and Moral Responsibility”,In Moral Responsibility and Alternative Possibilities, David Widerker and Michael Mckenna (Eds.), USA: Ashgata, pp: 17-25.

 

13. Hoefer, Carl, (2016), “Causal Determinism”, In Stanford Encyclopedia of Philosophy, http: //plato. standEdu/entries/ causal determinism/.

 

14. Kane, Robert, (2007), “Libertarinism”, In Four Views on Free Will, Ernest Sosa (Ed.), USA: Blackwell, pp: 5-45.

 

15. J. Moya. Carlos, (2006) Moral Responsibility , the Ways of Skepticism, London and New York:Routledge.

 

16. J.Zimmerman, Michael, (1993), “Luck and Moral Responsibility”, In Moral Luck, Daniel Statman (Ed.),Albany: State University of New York Press.

 

17. Kant, Imanuel, (2002), Groundwork for the Metaphysics of Morals, New Haven and London: Yale University Press.

 

18. Latus, Andrew, (2001), Moral Luck, Internet Encyclopedia of Philosophy, www.iep.utm-edu/moral luck

 

19. Mckenna, Michael, (2015), “Compatibilism”, In Stanford Encyclopedia of Philosophy, https//: //plato.stanford.edu/entries/ compatibilism/.

 

20. Nagel, Thomas, (1976), “Moral Luck”, Blackwell publishing on Behalf on the Aristotelian Society , Proceedings of the Aristotelian Society, Supplementary Volumes, Vol. 50, pp: 137-151, pdf.

 

21. _______ , (1979), Moral Questions, Cambridge: Cambridge University Press.

 

22. ______, (1986), The View From Nowhere, Oxford New York: Oxford University Press.

 

23. _______, (1987), What Does It All Mean?, Oxford New York: Oxford University Press.

 

24. ________, (1993), “Moral Luck”, In Moral Luck, Ed. Daniel Statman, Albany:State University of New York Press.

 

25. O’ Connor, Timothy, (2010), “Free Will”, In Stanford Encyclopedia of Philosophy, https//: //plato.stanford.edu/entries/free will/.

 

26. Rescher, Nicholas, (1993), “Moral Luck”, In Moral Luck, Ed. Daniel Statman, Albany:State University of New York Press.

 

27. Statman, Daniel, (1993), “Introduction”, In Moral Luck, Ed. Daniel Statman, Albany:State University of New York Press.

 

28. Sosa, Ernest, (2007), “Introduction”, In Four Views on Free Will, Ed. Ernest sosa, USA: Blackwell.

 

29. Thomson, Judith Jarvis, (1993), “Morality and Bad Luck”, In Moral Luck, Ed. Daniel Statman, Albany: State University of New York Press.

 

30. Walker, Margaret Urben, (1993), “Moral Luck and The Virtues of Impure Agency”, In Moral Luck, Ed. Daniel Statman, Albany: State University of New York Press.

31. Vihvelin, Kadri, (2017), “Argument For Incompatibilism”, In Stanford Encyclopedia of Philosophy, https//: //plato.stanford.edu/entries/ incompatibilism. Argument/.

32. Williams, Bernard, (1973), Problems of the Self,  Cambridge:Cambridge University Press.

 

33. ______, (1982), Moral Luck, Cambridge:Cambridge University Press.

 

34. ______, (1993), “Moral Luck”, In Moral Luck, Ed. Daniel Statman, Albany:State University of New York Press.

 

35. _____ , (1993), “Postscript”, In Moral Luck, Ed. Daniel Statman, Albany: State University of New York Press.

 

36. _____, (1995), Making Sense of Humanity, Cambridge: Cambridge University Press.

 

37. Wolf, Susan, (2003), “The Real Self View”, In Perspective on Moral Responsibility, Eds. John Martin Fischer and Mark Ravizza, USA: Ashgata, pp: 151169

 

38. Yaffe, Gideon, (1999), “Ought Implies Can, The Principle Alternative Possibilities”,www.rcf.usc.edu/~yaffe.